صفحه اول سه شنبه  / 11 شهريور 1393  / 02 سپتامبر 2014  العربیه - اردو - English    
 درباره ما   
 پرسش و پاسخ   
 تماس با ما   
 جستجوي پيشرفته   
عنوان : مقايسه اثر بخشي زوج درماني با شيوه آموزش خود تنظيمي زندگي زناشويي و آموزش پربارسازي السون در رضايتمندي زناشويي زوجين شاهد و ايثارگر
موضوعات مقالات :ايثار و شهادت
 
چکيده: 
پژوهش حاضر با هدف بررسی و مقايسه  اثر بخشی زوج درمانی با شيوه آموزش «خود تنظيمی» و آموزش« پربارسازی السون» در رضايتمندی زناشويي زوجين شاهد و ايثارگر انجام شد. جامعه پژوهش، شامل کليه زوجين شاهد، جانباز و ايثارگر شهر اصفهان در سال 85-84 بود. نمونه های بالينی از بين مراجعين مراکز مشاوره و واحد مددکاری مناطق سه گانه بنياد شهيد اصفهان با استفاده از روش نمونه گيری در دسترس انتخاب شدند. از پرسشنامه اينريچ  و تک سؤال کلی به منظور سنجش ميزان رضايت زناشويي استفاده شد.گروه آزمايش اول طی پنج جلسه آموزش خود تنظيمی زندگی زناشويي و گروه آزمايش دوم در شش جلسه آموزش پربارسازی اولسون را دريافت نمودند. نتايج حاكي از اثر بخشی مداخله هاي زوج درماني مبتني بر آموزش خود تنظيمی و آموزش پربار سازي السون بر نمره كل رضايت زناشويي بود (05/0p<). ولي بر اساس نمره كل پرسشنامه اينريچ، تنها شيوه پربار سازي السون باعث افزايش رضايت زناشويي شده است. بررسي تأثير اين مداخلات بر ابعاد دوازده گانه رضايت زناشويي كه با پرسش نامه اينريچ ارزيابي شد، نشان داد كه آموزش پربار سازي به شيوه السون باعث افزايش معنادار رضايت زناشويي زوجين در ابعاد «رضايت زناشويي» و « فرزند پروري»  نسبت به زوجين دريافت كننده مداخله زوج درماني خود تنظيمی و گروه گواه شده است(05/0p<).
 
مقدمه
ازدواج می تواند مغذی ترين و انسانی ترين ارتباط ودر عين حال می تواند يأس آورترين و ناکام کننده ترين رابطه انسانی باشد. اين افراط يا تفريط در هيجان می تواند منبعی از خوشی و لذتی بزرگ و يا دردی عميق ومنشاء آسيب پذيری باشد(السون[1]،2003 ). استحكام و استواري خانواده به ازدواج و رابطه زناشويي پايدار و بنيادين بستگي دارد يعني هر گونه تزلزل و سستي در سازگاري زناشويي و يا وجود يك ازدواج ناموفق علاوه بر آن كه آرامش رواني زوجين را مختل مي كند و افسردگي و اضطراب را مي افزايد، بقا و دوام خانواده را نيز در معرض تهديد قرار مي دهد.
در طول جنگ تحميلی عراق عليه ايران، تعدادی از غيور مردان کشور ما به خاطر دفاع از حيثيت و تماميت ارضی کشور از جان و مال و فرزند خود گذشتند. در طول جنگ بسياری از اين دلاور مردان آسمانی  به لقاءالله پيوستند، و خانواده های های آنها از حضور و حمايت آنها را محروم ماندند برخی به دليل مجروحيت، معلوليت، اسارت و فشارهای جسمی و روانی ناشی از جنگ ، به اختلالات جسمی و روانی مبتلا شدند که هر کدام از اين اختلالات توجه و درمان خاص خود را می طلبد. اما نکته قابل توجه اين است که استمرار اين مشکلات با گذشت زمان بر روی روابط اعضای خانواده و به خصوص روابط زوجين تأثير بسزايي داشته است.
توجه به تأثير متقابل موقعيت های تنش زای زندگی زناشويي و سلامت جسم و روان اهميت توجه به اين مسائل را آشکار می سازد. هر موقعيت و شرايطي كه به تشديد افسردگي و اضطراب بينجامد، تداوم زندگي و حيات انسان را به مخاطره مي افكند و از سوي ديگر وجود يك محيط امن و آرام موجب برقراري آرامش دروني فرد خواهد بود. برقراري آرامش دروني ستون و محور اساسي بهداشت رواني است که در مورد آسيب ديدگان جسمی و روانی ناشی از جنگ ضروری می نمايد. يكي از شرايط محيطي ايمني بخش وجود يك خانواده مستحكم گرم و صميمي و داراي احترام متقابل است به گونه اي كه راحتي و آسايش همسران و اعضاي خانواده را در پي داشته باشد. لذا با توجه به قداست مفاهيم جانباز و ايثارگر در فرهنگ انقلاب اسلامی و الگو بودن اين عزيزان برای ساير مردم جامعه، بررسی مشکلات و ارتقاء استحکام خانواده اين عزيزان نگرش  و توجه ويژه ای را می طلبد.
در حقيقت استحكام و استواري خانواده به ازدواج و رابطه زناشويي پايدار و بنيادين بستگي دارد يعني هر گونه تزلزل و سستي در سازگاري زناشويي و يا وجود يك ازدواج ناموفق علاوه بر آن كه آرامش رواني زوجين را مختل مي كند و افسردگي و اضطراب را مي افزايد، بقا و دوام خانواده را نيز در معرض تهديد قرار مي دهد و فروپاشي خانواده مزيد بر علت شده افسردگي و اضطراب همسران و ديگر مشکلات جسمی و روانی  را بيش از پيش افزايش مي دهد (کاظمی حقيقي، 1377). معتبرترين شاخص آشفتگی زناشويي طلاق است. در حقيقت بعد از مرگ ناگهانی در خانواده، آشفتگی زناشويي و طلاق شديدترين فشارهايی هستند که افراد تجربه می کنند(آشر و وايت[2] 1987؛ به نقل از هالفورد[3] ،1384).
بسياري از زوجين مشکلاتي در روابط خود دارند اما بنا به دلايلی تصميم می گيرند به زندگی در کنار هم ادامه دهند (هيمن، ويس[4]،1997، اوليری، بيچ[5] 1986). عواملی وجود دارد که تعيين می کند که تا چه حد زوجين به سمت طلاق بروند يا اين که ابدا چنين اقدامی نکنند اين عوامل عبارتند از : باورهای هر يک از زوجين در مورد طلاق، موقعيت مالی زوجين در ازدواج و احتمالاً موقعيت مالی زوجين بعد از طلاق، وجود بچه ها و شانس های ازدواج بعدی(هالفورد، 1384؛ ترجمه موسوی).
 لذا زندگی مشترک و در کنار هم بودن  زوجين  دليلی بر بسامان بودن روابط زناشویی نيست. لذا ارائه آموزش به اين زوجين ضروری می نمايد.  
بعضي از زوجين آشفته از بحث پيرامون موضوعات تعارض برانگيز عملاً اجتناب مي كنند. چنين زوجيني احتمالاً مشاجره ي كمي دارند اما نارضايتي از رابطه شان زياد است. به هر حال، مشكل كلي اكثر روابط آشفته، كنترل غير موثر تعارض است هيوي وكريستنسن[6] ( 1995، به نقل از هالفورد، 1990). زوجين آشفته درمورد جنبه هاي مثبت رابطه شان بايكديگر صحبت نمي كنند و يا در مورد احساساتشان همانند ساير زوجين، خود افشايي ندارند.  برقراري گفت و گوي صميمانه و ابراز علاقه در زوج درماني مهم است(اسگاربي[7]و هالفورد، 2000، به نقل از هالفورد، 1384).
در شيوه غنی سازی عناصر فعلی موجود در يک رابطه ارتقاء داده شده و درآن تغيير ايجاد می شود. که هدف از اين تغيير و رشد تبديل نارضايتی زناشويي به رضايتمندی می باشد(السون، 1999).در مجموع حل مشكلات زناشويي مي تواند باعث رشد شخصي و تعميق رابطه گردد و اطمينان و توانايي افراد در برخورد با مشكلات، زماني كه راه هاي موثري براي بحث و گفتگو دربارة مشكلات برمي گزينند، افزايش خواهد يافت ( برنشتاين[8]،1382؛ ترجمه سهرابی).
رابطه زناشويي به تنهايي راه گشاي زندگي خانوادگي موفق است "و مداخله ي پيشگيري کننده مفيد تر و موثرتر از درمان است(داير[9] وداير، 1999).
هدف اصلی در زوج درمانی خود تنظيمی اين است كه سبك ارزيابي زوجين از همسر و رابطه شان را تغيير داده، به نحوي كه رفتارهاي مثبت مورد توجه و ارزش قرار گيرند ( هالفورد، 1384).  در واقع افزايش احساس اثربخشي رابطه يا امكان بهبود رابطه، به وسيله اقدامات هر يك از زوجين، يكي از عناصر مهم در زوج درماني است (بهرنز، ساندرز [10]، و هالفورد، 1994).
روش
اين تحقيق اثر بخشی زوج درمانی با رويکرد خود تنظيمی و آموزش پربارسازی السون در رضايتمندی زناشويي زوجين شاهد و ايثارگر را به شيوه تجربی مورد بررسی ومقايسه قرار داده است. در اين تحقيق از طرح پيش آزمون و پس آزمون با گروه گواه استفاده شده است.
 
جامعه ،  نمونه و روش نمونه گيري
جامعه آماري اين پژوهش شامل کليه زوجين شاهد، جانباز و ايثارگر شهر اصفهان در سال 85-84 بود. نمونه های بالينی از بين مراجعين مراکز مشاوره و واحد مددکاری مناطق سه گانه بنياد شهيد اصفهان با استفاده از روش نمونه گيری در دسترس انتخاب شدند.به اين ترتيب در نهايت 23 زوج انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمايش و يک گروه گواه جايگزين شدند. گروه آزمايش اول طی 5 جلسه آموزش خود تنظيمی زندگی زناشويي و گروه آزمايش دوم در6 جلسه آموزش پربارسازی را دريافت نمودند.
 
ابزار پژوهش
در اين پژوهش از پرسشنامه رضايت زناشويي اينريج  استفاده شده است همچنین در سؤالي جداگانه، از آزمودني ها خواسته شده بود ميزان رضايت كلي خود را از زندگي زناشويي خود دريك طيف صفر تا 20  نمره گذاري نمايند. پرسشنامه انريچ يک ابزار 115 سوالي است که براي ارزيابي زمنيه هاي بالقوه مشکل زا يا شناسايي زمينه هاي قوت و پرباري رابطه زناشويي بکار مي رود. همچنين از اين پرسشنامه براي تشخيص زوج هايي استفاده مي شود که نياز به مشاوره و تقويت رابطه خود دارند. به علاوه، اين پرسشنامه به عنوان يک ابزار معتبر در تحقيقات متعددي براي بررسي رضايت زناشويي مورد استفاده قرار گرفته است (اولسون، فورنيرو درانكمن،  به نقل از ثنايي،1379 ).  پرسشنامه انريچ از 12 خرده مقياس تشکيل شده است. مقياس اول آن 5 سوالي و ساير مقياس ها هرکدام 10 سوال دارد. خرده مقياس هاي اين پرسشنامه از اين قرار است: تحريف آرماني، رضايت زناشويي، مسائل شخصيتي ، ارتباط، حل تعارض، مديريت مالي، فعاليت هاي اوقات فراغت ، رابطه جنسي، فرزندان و فرزند پروري ، جهت گيري مذهبي، نقش هاي مساوات طلبي و خانواده و دوستان .
ضرايب آلفاي « پرسشنامه انريچ» در گزارش اولسون، فورنير و دراکمن (1989) براي خرده مقياس هاي تحريف آرماني، رضايت زناشويي، مسائل شخصيتي، ارتباط، حل تعارض، مديريت مالي، فعاليت هاي اوقات فراغت، رابطه جنسي، فرزندان و فرزند پروري، خانواده و دوستان، نقش هاي مساوات طلبي به ترتيب از اين قرار است: 9/0، 1/0، 73/0، 68/0، 75/0، 74/0، 76/0، 48/0، 77/0، 72/0 71/0 . ضريب آلفاي خرده مقياس هاي انريچ در چندين تحقيق متفاوت از 68/0 ( براي نقش هاي مساوات طلبي ) تا 86/0 ( براي رضايت زناشويي) با ميانگين 79/0 بوده است.
اعتبار بازآزمايي پرسشنامه در فاصله 4 هفته بين 77/0 ( براي فعاليت هاي اوقات فراغت) تا 92/0 ( براي روابط جنسي و تحريف آرماني ) با ميانگين 86/0 بوده است. در پژوهش مهدويان (1376)، ضريب همبستگي پيرسون در روش بازآزمايي ( به فاصله يک هفته) براي گروه مردان 937/0، براي گروه زنان 944/0 و براي گروه مردان و زنان 94/0 بدست آمد
 
يافته ها
ويژگی های دموگرافيک گروه نمونه نشان داد که ميانگين سني آزمودنی هاي گروه هاي آزمايش (1) و (2) و گواه  به ترتيب 5/32، 1/32، 9/32 مي باشد. ميزان تحصيلات آنان بر حسب  سنوات تحصيلي هم به ترتيب 8/10، 8/12، 1/12 بوده و ميانگين سني در زمان ازدواج، 4/21، 22 و 24 سال و طول مدت ازدواج آنان به ترتيب 8/11، 8/9 و 4/9 مي باشد.
جدول 1 نتايج تحليل واريانس چند متغيره جهت مقايسه ميانگين باقي مانده نمرات آزمودني ها را در نمره كل رضايت زناشويي بر حسب عضويت گروهي نشان مي دهد.
 
 
جدول1: تحليل واريانس چند متغيره جهت مقايسه نمره كل رضايت زناشويي بر حسب عضويت گروهي
    متغير                  
آماره
مرحله
مجموع مجذورات
درجه آزادی
ميانگين مجذورات
F
معناداری
ميزان تأثير
توان آماری
رضايت زناشويي كلي
پيش آزمون
32/170
1
32/170
19/142
000/0
794/0
000/1
عضويت گروهي
86/8
2
43/4
70/3
034/0
167/0
643/0
رضايت زناشويي اينريچ
پيش آزمون
72/42022
1
7/42022
15/69
000/0
759/0
000/1
عضويت گروهي
30/7505
2
6/3752
17/6
007/0
360/0
844/0
 
نتايج جدول (1) نشان مي دهد كه هم در تك سئوال ارزيابي رضايت زناشويي و هم در نمره كل پرسشنامه اينريچ، نمرات پيش آزمون رابطه معناداري با نمرات پس آزمون دارد (01/0p<). با كنترل تأثيرات نمرات پيش آزمون ، مشاهده مي شود كه بر اساس ضرائب محاسبه شده، بين گروه هاي پژوهشي در ميزان رضايت زناشويي تفاوت معناداري وجود دارد(05/0p<). لذا مي توان گفت، در مجموع دو شيوه خود تنظيمي و پربارسازی السون رضايت زناشويي زوجين شاهد شهر اصفهان را افزايش داده است. اين تأثير بر حسب تك سئوال كلي 7/16 درصد و برحسب نمره كل پرسش نامه اينريچ 36 درصد مي باشد. توان آماري براي نمرات اينريچ، حاكي از دقت آماري بالاي اين آزمون مي باشد.
جدول(2) اثر بخشی  زوج درماني به شيوه خود تنظيمي را بر رضايت زناشويي زوجين شاهد و ايثارگر شهر اصفهان  نمايش می دهد. جهت ارزيابي اين فرضيه از روش مقايسه هاي زوجي ميانگين هاي باقيمانده استفاده شد.
 
 
 
جدول 2: مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات رضايت زناشويي گروه هاي پژوهشي در مرحله پس آزمون
متغير
گروه مبنا (ميانگين)
گروه مورد مقايسه      (ميانگين)
تفاوت ميانگين ها
خطاي استاندارد
معناداري
رضايت زناشويي كلي
 
گروه آزمايش (1)
(26/17)
گروه آزمايش (2)
20/17
06/0
42/0
890/0
گروه گواه
23/16
03/0
43/0
021/0
گروه آزمايش (2)
گروه گواه
23/16
97/0
42/0
027/0
رضايت زناشويي اينريچ 
گروه آزمايش (1)
(0/294)
گروه آزمايش (2)
46/314
46/20-
0/11
077/0
گروه گواه
52/272
48/21
3/14
148/0
گروه آزمايش (2)
گروه گواه
52/272
93/41
4/12
003/0
 
نتايج جدول(2) و شکل(1و 2) نشان مي دهد كه با مقايسه ميانگين باقي مانده نمرات رضايت زناشويي دو گروه آزمايش(1)و گواه مشاهده مي شود كه بر اساس تك سئوال بررسی كننده رضايت زناشويي تفاوت معني داري بين ميانگين باقيمانده نمرات گروه آزمايش (1) و گروه گواه وجود دارد(05/0p<) و بر حسب ميانگين باقيمانده نمرات دو گروه بر حسب تک سؤال کلی تفاوت معنی داری بين دو گروه آزمايش وجود ندارد ولی بر حسب پرسشنامه اينريچ تفاوت بين ميانگين  باقيمانده نمرات گروه آزمايش (1) و گروه گواه وجود ندارد همچنين بر حسب ميانگين باقيمانده نمرات دو گروه بر حسب پرسشنامه اينريچ تفاوت معني داري بين دو گروه وجود دارد و مي توان گفت كه بر اساس تك سوال بررسي كننده رضايت زناشويي، زوج درماني به شيوه خود تنظيمي، رضايت زناشويي زوجين شاهد شهر اصفهان در مرحله پس آزمون را افزايش داده است .
 
شکل 1 : مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات رضايت زناشويي كلي گروه هاي پژوهشي در مرحله پس آزمون
                                                
در بررسی اثر بخشی زوج درمانی به شيوه آموزش پربارسازي  السون بر رضايت زناشويي،  نتايج حاصل از مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات رضايت زناشويي گروه آزمايش(2) و گروه گواه نشان مي دهد كه هم بر اساس تك سئوال ارزيابي كننده رضايت زناشويي و هم بر اساس نمره كل پرسشنامه اينريچ، تفاوت معني داري بين دو گروه وجود دارد (05/0P<) . لذا نتيجه گرفته مي شود كه با كنترل نمرات پيش آزمون، آموزش پربار سازي السون رضايت زناشويي زوجين شاهد شهر اصفهان را افزايش داده است.
 
 
شکل 2 : مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات رضايت زناشويي اينريچ گروه هاي پژوهشي در مرحله پس آزمون
                                               
برای مقايسه تأثير زوج درماني به شيوه آموزش خود تنظيمي و آموزش پربار سازي السون بر افزايش رضايت زناشويي زوجين شاهد شهر اصفهان  باتوجه به نتايج جدول2  و مقايسه ميانگين باقي مانده نمرات گروه، آزمايش (1) و (2) ملاحظه مي شود كه تفاوت مشاهده شده بين ميانگين هاي باقيمانده گروه هاي آزمايشي، از لحاظ آماري معنادار نيست و نتيجه گرفته مي شود كه دو شيوه خود تنظيمي و پربار سازي اثر متفاوتي بر افزايش رضايت زناشويي زوجين شاهد شهر اصفهان ندارند.
به منظور بررسی تأثير زوج درماني به شيوه آموزش خود تنظيمي و آموزش پربار سازي السون بر ابعاد رضايت زناشويي به  مقايسه كلي ميانگين باقيمانده نمرات آزمودني ها در حيطه هاي دوازده گانه پرسشنامه رضايت زناشويي اينريچ در مرحله پس آزمون و پس از كنترل نمرات پيش آزمون پرداخته شده است.
 
جدول 3 : تحليل واريانس چند متغيره جهت مقايسه خرده مقياس هاي رضايت زناشويي بر حسب عضويت گروهي
                    آماره
مرحله
مجموع مجذورات
درجه آزادی
ميانگين مجذورات
F
معناداری
ميزان تأثير
توان آماری
تحريف آرماني
77/6
2
383/3
472/0
627/0
24/0
122/0
رضايت زناشويي
60/195
2
80/97
06/4
025/0
172/0
688/0
مسائل شخصيتي
95/40
2
47/20
32/1
279/0
067/0
268/0
ارتباط
97/48
2
48/24
82/1
175/0
085/0
357/0
حل تعارض
40/94
2
20/47
71/2
079/0
125/0
504/0
مديريت مالي
21/58
2
10/29
18/1
318/0
058/0
243/0
فعاليت هاي اوقات فراغت
07/60
2
04/30
17/2
129/0
105/0
415/0
رابطه جنسي
39/2
2
19/1
046/0
955/0
002/0
057/0
فرزند پروري
11/304
2
05/152
89/7
002/0
337/0
933/0
خانواده و دوستان
61/35
2
81/17
962/3
391/0
048/0
205/0
نقش هاي مساوات طلبي
27/2
2
13/1
048/0
954/0
002/0
057/0
جهت گيري مذهبي
81/90
2
40/45
94/1
156/0
091/0
379/0
 
نتايج جدول 3  نشان مي دهد كه از دوازده حيطه مورد بررسي رضايت زناشويي تنها بين ميانگين هاي باقيمانده، سه گروه در دو مقوله «رضايت زناشويي» و « فرزند پروري» بين سه گروه، تفاوت معني داري وجود دارد (05/0P<)؛ و مي توان گفت كه نوع آموزش و مداخله درماني به ميزان 2/17 درصد بر تفاوت نمرات رضايت زناشويي زوجين و به ميزان 7/33 درصد بر مهارت ها و توافقات زوجين در فرزند پروري تأثير داشته است، توان آماري هم حاكي از دقت آماري اين آزمون ها به ويژه براي نمرات « فرزند پروري» مي باشد. در ادامه، به مقايسه زوجي ميانگين هاي باقيمانده ، سه گروه  در دو حيطه مذكور پرداخته مي شود.
جدول 4  مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات گروه هاي پژوهشي را در حيطه « رضايت زناشويي» نشان می دهد.
جدول 4 : مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات آزمودني ها در مقياس «رضايت زناشويي» بر حسب عضويت گروهي
گروه مبنا (ميانگين)
گروه مورد مقايسه      (ميانگين)
تفاوت ميانگين ها
خطاي استاندارد
معناداري
گروه آزمايش (1)
(63/25)
گروه آزمايش (2)
70/29
07/4-
8/1
029/0
گروه گواه
89/24
73/0
7/1
675/0
گروه آزمايش (2)
گروه گواه
89/24
80/4
8/1
011/0
 
نتايج جدول 4  و شکل 3  نشان می دهد که گروه آزمايش (2) تفاوت معنی داری را با گروه آزمايش (1) و گروه گواه نشان می دهد(05/0P<)؛ با توجه به ميانگين های باقيمانده سه گروه نتيجه گرفته می شود که آموزش پربارسازی السون به طور معنی داری بيش از گروه گواه و حتی بيش از روش خود نظم دهی باعث افزايش نمرات آزمودنی ها در حيطه «رضايت زناشويي» شده است.
شكل 3 : مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات آزمودني ها در مقياس «رضايت زناشويي» بر حسب عضويت گروهي
                                                
جدول 5  مقايسه زوجي ميانگين هاي باقي مانده نمرات آزمودني ها را در حيطه فرزند پروري، بر حسب عضويت گروهي نشان مي دهد.
 
 
 
جدول 5  : مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات آزمودني ها در مقياس «فرزند پروري» بر حسب عضويت گروهي
گروه مبنا (ميانگين)
گروه مورد مقايسه      (ميانگين)
تفاوت ميانگين ها
خطاي استاندارد
معناداري
گروه آزمايش (1)
(18/24)
گروه آزمايش (2)
06/31
78/6-
7/1
000/0
گروه گواه
72/26
53/2-
7/1
152/0
گروه آزمايش (2)
گروه گواه
72/26
34/0
8/1
022/0
 
نتايج جدول 5  و شکل 4 نشان مي دهد كه تفاوت معني داری بين ميانگين باقي مانده نمرات آزمودني هاي گروه آزمايش (2) با گروه آزمايش (1) و گروه گواه وجود دارد(05/0P<)، با توجه به ميانگين هاي سه گروه نتيجه گرفته مي شود كه آموزش پربار سازي روابط زوجين به شيوه السون باعث افزايش رضايت زناشويي زوجين در حيطه « فرزند پروري» در مقايسه با گروه گواه و حتی گروه آزمايش (1) مي شود.
شكل4  : مقايسه زوجي ميانگين باقيمانده نمرات آزمودني ها در مقياس «فرزند پروري» بر حسب عضويت گروهي
                                                                 
بحث
در دو شيوه مورد پژوهش (خود تنظيمی و پربار سازی)، آموزش هايي در زمينه مهارت های ارتباطی و مهارت حل تعارضات زناشويي در جلسات آموزشی ارائه گرديد با اين تفاوت که درگروه پربار سازی تأکيد بيشتر بر ارائه آموزش توسط رهبر گروه بود و در گروه خود تنظيمی تأکيد بيشتری بر انجام تکاليف خود تغييری شده است، نتايج اين پژوهش با مطالعه هالفورد، سندرز و بهرنز(2001)، که به بررسی تأثير آموزش مهارتها در جلوگيری از مشکلات در روابط زوجين پرداخته همخوانی دارد. لونگ[11] و همکارانش (1999)دريافتند که يک برنامه کوتاه 10 ساعته می تواند با آموزش مهارتهای لازم بر بهبود سطوح همدلی زوجين مؤثر واقع شود که اين بهبودی حداقل برای مدت 6 ماه پس از اختتام درمان تداوم و ثبات خود را در رضايتمندی زناشويي حفظ می کند(به نقل از اوليا،1385). همچنين در پژوهش فرشيدفر(1372)، نيز مشخص شد که مداخلات خانواده درمانی در مورد کاهش تأثيرات استرس ناشی از جنگ بر روی جانبازان و خانواده ها تأثير قابل توجهی دارد. که اين يافته به نوعی با يافته های اين پژوهش هماهنگی دارد.
نتايج اين پژوهش با نتايج پژوهش هالفورد، لی زيو، ويلسون و اوکچيپينيتی [12]، (2005)، در تحقيقی با عنوان " خود تنظيمی روابط زوجين و بررسی رضايت آنها با نتايج اين پژوهش بر اساس تك سؤال بررسي كننده رضايت زناشويي همخوانی دارد. همچنين با پژوهش هالفورد، مور، ويلسون ، داير و فاروجينا[13] (2004)، هالفورد، سندرز و بهرنز(2001)، در تحقيقی به منظور بررسی آموزش مهارتهای در خودتنظيمی در جلوگيری از مشکلات در روابط زوجين و همچنين تاثيرات برنامه آموزش خود تنظيمی زوجين بر روابط، رضايت و استحکام زندگی زناشويي آنها در تحقيقات هالوگ[14] و ديگران، (1998) و استنلی[15] و ديگران ( 1995) به نقل از ( هالفورد، سندرز و بهرنز، 2000)، همخوانی دارد.
اين يافته با پژوهش ورتينگتون، مک کولوگ، شورتز، چاتزند،مانيدز، چارتزند، سنديج[16](1995)، که در تحقيقی به ارزيابی تاثيرات ارزيابی و هدف گذاری بر بهبود و تقويت عملکرد زوجين پرداختند و پژوهش هالفورد، اسگاربی و کلی(1996)، که به ارزيابی زوج درمانی خود تنظيمی بر روی زوج هايي که روابط زناشويي آنها آسيب ديده بودپرداختند نيز هماهنگی دارد.
 در شيوه خود تنظيمی اولين موضوع تمرکز،  تعامل زوجين و ارزيابی نقاط قوت و نقاط ضعف رابطه می باشد که به عنوان منبع آگاهی از مشکلات ويا موفقيتها در روابط زناشويی است و خود تغيير ی زوجين از آن ناشی می شود. در اين شيوه آموزش مهارت حل تعارض و ارتباط مانند بيشتر رويکردهای زوج درمانی ارائه می گردد با اين تفاوت که در برنامه خود تنظيمی تأکيد بيشتری بر تلاش زوج و انجام تکاليف وجود دارد. دو نفر از زنان گروه آزمايش خود تنظيمی شاغل بودند.  با توجه به اين که همسران آنها با اين موضوع کاملاً مخالف بودند، مشخص شد اشتغال زنان مهمترين عامل نارضايتی و تعارضات زناشويي بوده است. اشتغال  زنان می تواند دليلی  بر كاهش عملكرد فردي زوجين باشد به ويژه زمانی که مرد به دليل مخالفت با همسر در اين زمينه کمتر همکاری نمايد و حل اين مشکل با توجه به اصرار زنان بر ادامه اشتغال خود،  نيازمند تغيير نگرش همسر و تغيير سبک زندگی می باشد که نيازمند زمان طولانی تر و همکاری بيشتر همسر می باشد لذا اين مورد می تواند تبييني بر افزايش کم رضايتمندی زناشويي زوجين گروه خود تنظيمی در مقايسه با گروه پربارسازی باشد.
زوج درماني براي بعضي از زوجين مفيدتر است به طور كلي هر چه مشكلات ارتباطي شديدتر باشد اثر بخشي زوج درماني ضعيف تر است. رضايت كم از رابطه با اثر بخشي كم در زوج درماني رفتاري، عاطفه مدار و بينش مدار همراه است. الگوهاي تعاملي منفي همسران در طي زمان تشكيل شده و لذا در مقابل تغييرات مقاومت مي كنند(استنلي، فلويد و ماركمن[17]،1998؛ به نقل از هالفورد،1384) وليکن در پاسخگويي به تک سؤال (اگر فرض کنيم نمره صفر نشان دهنده نارضايتی بسيار شديد از زندگی زناشويي و نمره بيست نمايانگر رضايت کامل باشد، شما چه نمره ای به زندگی زناشويي خود می دهيد؟) و همچنين در ارزيابی کيفی و نظر سنجی از گروه در مورد تأثير گذاری دوره آموزشی خود تنظيمی بر روابط زناشويي، زوجين اظهار رضايت نموده و اين رضايت در پاسخگويي به تک سؤال کاملاً مشهود بود. يك شاخص مهم برای ارزشيابی زوج درماني ، رضايت مراجعان نسبت به محتواي برنامه ها و خدماتي است كه دريافت مي كنند( سليگمن[18] ،1995؛ به نقل از هالفورد، 1384).
همچنين در بررسی نتايج مشخص شد كه هم بر اساس تك سؤال ارزيابي كننده رضايت زناشويي و هم بر اساس نمره كل پرسش نامه اينريچ آموزش پربار سازي به شيوه السون باعث افزايش رضايت زناشويي زوجين شاهد و ايثارگر اصفهان شده است. در جامع ترين فراتحليل از نتايج برنامه ی پربار سازی هالفورد، مارکمن، استنلی  (2003)، نتايج نشان داد که برنامه پربارسازی زوجين همواره بهبود مهارتهای ارتباطی و رضايتمندی از روابط را در پی دارد که با يافته های پژوهش حاضر همخوانی دارد. ماتسون كريستنسن، انگلند[19](1990)، در پژوهش خود نشان دادند که برنامه آموزش پربار سازي ازدواج تأثيري مثبت بر ادراك شركت كنندگان در حيطه هاي خود ارزيابي زناشويي ،سازگاري زناشويي و تغيير رابطه داشته است اين نتيجه در پژوهش حاضر بر اساس گفتگو ی زوجين به خوبی مشهود بود. همچنين داير (1985)، در مطالعه خود نشان داد که پربارسازی به زوج ها در برطرف نمودن تعارض، نقش هاي مساوات طلبانه، و تغيير مثبت کلي در روابطشان کمک شاياني کرده است که با يافته های کيفی اين پژوهش همخوانی دارد. يافته های اين تحقيق با پژوهش اوليا(1385)، مبنی بر اثر بخشی پربارسازی زندگی زناشويي نيز همخوانی دارد.
در اين شيوه آموزشی انتخاب زمينه های مشکل ساز که معمولاً همه زوجين با آن مواجه هستند و ارائه آموزش و در نهايت  ارائه تکليف به منظور  تثبيت آموزش ها و اثبات توانمندی زوجين در ارتقاء کيفيت زندگی موجب افزايش رضايتمندی از زندگی زناشويي در زوجين گرديد. و نتيجه قابل توجهی که زوجين در اين جلسات ياد گرفتند اين بود که برای بهبود روابط زناشويي تلاش روزانه لازم است.
يافته های حاصل از مقايسه تأثير دو شيوه زوج درماني بارويكرد خود تنظيمي و آموزش پربار سازي به شيوه السون بر رضايت زناشويي زوجين نشان داد که اين دو شيوه خود تنظيمي و پربار سازي اثر متفاوتي بر رضايت زناشويي زوجين شاهد و ايثارگر شهر اصفهان ندارند. می توان ادعا نمود جدای از نوع برنامه آموزشی ارائه شده در جلسات گروهی، شرکت و فعاليت زوجين در برنامه های زوج درمانی به دليل تمرکز توجه و دقت  زوجين به زندگی مشترک می تواند تأثير مثبتی مبنی بر بهبود روابط زناشويي داشته باشد.
گورمن[20] وهمكاران (1986) با بررسي مقايسه اي نتايج تحقيقات انجام شده در زمينه رفتار درمانی نشان داده اند كه هيچ يك از روش هاي درماني اين مدل كار آمد تر از ديگري نيست. همه پژوهشهاي انجام شده در درمان و آموزش زوجها، تاثيرات آماري قابل ملاحظه اي را نشان داده است اما هيچ تفاوت معتبري بين مدلهاي مختلف نظري وجود ندارد. در جلسات آموزشی نياز به آموزش و تمرين طولانی مدت در زمينه خو نظم دهی احساس مي شد تا زوجين بتوانند اين مهارت را به صورت عملی کسب نمايند. نا گفته نماند که برخی از  زوجين همراهی فعالي با مراحل خود نظم دهی داشتند و در طی مدت برنامه با خود ارزيابی صادقانه و تلاش صميمانه در زمينه خود تغييری نتايج مثبتی کسب نمودند اما با توجه به اينکه خود نظم دهی مهارتی است که يادگيری و توانايي اجرای آن در مسير زندگی با ويژگي های شخصيتی افراد(از جمله توانايي پذيرش نقايص و اشتباهات رفتاری و افکاری خود و ميزان تسلط فرد بر خود) و همچنين با سابقه و گذشته زندگی و نگرش افراد نسبت به امکان تغيير در سبک زندگی،  ارتباط دارد لذا برخی از زوجين نتوانستند مانند بقيه اعضای گروه از اين برنامه سود ببرند. همچنين در تبين ديگر برای اين يافته می توان گفت: با توجه به پرسش کلی مشخص شد که رضايت کلی زوجين گروه خود تنظيمی از زندگی زناشويي افزايش يافته،  با توجه به اينکه در اين شيوه افراد خود، حيطه های مشکل دار را انتخاب می کردند و در جهت خود تغييری با کمک رهبر گروه برنامه ريزی می کردند لذا اين  احتمال وجود دارد که خود ارزيابی ناقص و ناکافی در زمينه شناخت نواقص و کاستی های و زمينه های نيازمند تغيير، موجب کاهش و يا عدم تغيير  در برخی از حيطه های مورد نظر در پرسشنامه اينريچ شده باشد و اين در حاليست که فرمت جلسات گروهي پربارسازی بر اساس حيطه های اين پرسشنامه تهيه و تدوين گرديده شده بود.
 

 1- Olson
 2- Asher & White
3- Halford
2- Heyman
5- Oleary &Beach
[2] - Christensen & Heavey
7-  Osgarby
8- Bornestine
 9- Dyer
10- Behrens & Sanders
11- Long
 12- Lizzio, Wilson & Occhipiniti
13- Moor &Farrugia
1[4]- Hahlwage
15- Stanly
16-Worthington , McCullough, Shortz, Mindes, Sandage & Chartrant
17- Markman
18- Seligman
 19- Mattson, Christensen & England
20- Gurman
 
 منابع
- اوليا، نرگس.(1385)، بررسی تأثير غنی سازی زندگی زناشويي بر رضايتمندی زناشويي زوجين شهر اصفهان. پايان نامه - کارشناسی ارشد مشاوره. دانشگاه اصفهان، دانشکده علوم تربيتی و روانشناسی.
- برنشتاين،فليپ .اچ،مارسي.تي .برنشتاين.(1382)، شناخت ودرمان اختلافهای زناشويي. ترجمه حميد رضا سهرابی. تهران نشر رسا.
ثنايی ،م.علاقبند،س.وهومن،ع. (1379)،مقياسهای سنجش خانواده وازدواج،تهران :بعثت.
- فرشيدفر، ابولقاسم. (1372)، اثرات استرس ناشی از جنگ روی جانبازان و خانواده آنها و تأثيرات خانواده درمانی بر روی آنها. مجموعه مقالات سمپوزيوم بررسی عوارض عصبی، روانی ناشی از جنگ . گرد آورنده احمد علی نور بالا. تهران: بنياد.
-کاظمی حقيقی،ناصرالدين. (1377)، ازدواج پايدارو شرايط آن.کانون فرهنگی انتشاراتی سايه نما
-هالفورد، ک.(1384)، زوج درمانی کوتاه مدت (ياری به زوجين برای کمک به خودشان). مترجم مصطفی تبريزی، مژده کاردانی، فروغ جعفری تهران انتشارات فراروان.
Christensen, A& Heavey, C. l(1999). Interventions for couples. Annual Review of Psychology. Palo Alto. 50, 165-191.
Dyer, P. M., Dyer, G. H.(1999). Marriage enrichment, A.C.M.E. style. In R. Berger & M.T. Hannah (Eds). Preventive approaches in couples therapy(28-54). Lillington, NC: Edwards Brothers.
Gurman, A. S, Fraenkel ,P.(2002). The history of couple therapy :a millennial review. from the world wide web in the http//search .looksmart com/.                          
Halford,W. K., Sanders, M, R., &Behrens, B. C.(2000).Repeating the errors of our parent? Family of origin spouse violence and observed conflict management in engaged couples. family process,39, 219-235
Halford,W. K., Sanders, M, R., &Behrens, B. C.(2001).Can skills training prevent relationship problems in at-risk couples? Four-year effects of a behavioral relationships education program. journal of Family Psychology.
Halford,W.K., Osgarby, S. M., &Kelly, A. (1996). Brief behavioural couples therapy: A preliminary evaluation. Behaviouraland Cognitive Psychotherapy, 24, 263-273.
Halford,W. K., Lizzo, A. Wilson, K. L., Occhipinti, S. (2005). Couple Relationship Selfe-Regulation and satisfaction in the First 4 Years of Marriage.Paper in preparation.
Halford, W. K., Moore, E. M., Wilson, K. L., Dyer, C., & Farrugia, C.(2004). Benefits of a flexible delivery relationship education :  An evaluation of the Couple CARE program. Family Relation, 53,469.
Mattson, D. Christensen, O. & England.(1995). The effectiveness of a specific marital enrichment program: Time. Individual psychology, 46 ,8-92.
Olson,D. H., Dyer, p & Dyer, G(2003). PREPARE/ENRICH Group Program for Couples. LEDERS MANUAL.
Olson,D. H.(2002) . PREPARE/ENRICH Counselors Manual.
Olson,D H. & Olson, A.(1999). Preventive approaches in Couple Therapy. New York: talor, francis pub.
Worthington, E. L.,McCullough, M.E., Shortz, J. L., Mindes, E. J.,Sandage,S. J., &Chartrant,J.M.(1995). Can couples assessment and feedback improve relationships? Assessment as a brief relationship enrichment procedure. Journal of Counseling Psychology, 42, 466-475.
 
 
 عكس برگزيده
- صفحه اول - كلام شهدا - ويژه نامه ها - كودك و نوجوان - اشعار - داستان - تئاتر - سينما - آثار چند رسانه اي - بانك سوژه - كتابخانه - عكس و تصوير - مقالات - فيلم - صوت - آمار بازديدها - نقشه سايت
info@navideshahed.com