صفحه اول پنج شنبه  / 27 آذر 1393  / 18 دسامبر 2014  العربیه - اردو - English    
 درباره ما   
 پرسش و پاسخ   
 تماس با ما   
 جستجوي پيشرفته   
عنوان : ارزيابي كمي وكيفي مدارس شاهد
كلمات كليدي : مدرسه ي شاهد، طرح نيمه تمركز، بنيه علمي، كيفيت مدارس، آسيب شناسي مدارس
موضوعات مقالات :ايثار و شهادت
چكيده
دو دهه پس از صدور فرمان تاريخي فرمان حضرت امام(ره) مبني بر رسيدگي ويژه به يادگاران شهدا و تر بيت آن‌ها براي به‌دست گر فتن مقدرات مملكتي كه پدران آن‌ها با نثار خون خود از كيان آن دفاع كرده‌اند، محققين را وا مي‌دارد كه با باز خواني اين فرمان تاريخي و استفاده از ابزار تحقيق ميزان توفيق نظام در عمل به آن را در ترازوي تحقيق به سنجش بكشانند. هر چند شهدا با نثار سروجان وخانمان هرگز درمعادلات عرفاني خود گوشه چشمي هم به اين جهان و ماترك خود نداشته‌اند ولي نحوه ي برخورد حكومت با اين يادگاران عزيزتر ين فداكاران اين مرز و بوم آينه اي است برا ي آيندگان تا سرنوشت بازماندگان خود را در آينه ي گذشتگان ببينند تاسيس مدارس شاهد و ارائه خدمات ويژه به فرزندان شاهد: دركنار ساير فرزندان اين مرزو بوم از پايدارتر ين سياست‌هايي است كه بنياد شهيد انقلاب اسلامي از ابتداي تاسيس به اجراي آن همت گمارده است. با توجه به اين كه صدور اين فرمان تاريخي در سال‌هاي مياني جنگ تحميلي انجام گر فت و فرزندان شاهد اغلب در سنين دبستان و راهنمايي بودند. لذا در پنج سال اول تعداد دبيرستا نهاي شاهد با توجه به ميانگين سني شهدا كه اغلب جوان بودند چندان نبوده است كه در يك پيمايش سراسري با استفاده از آمار به بررسي آن بپردازيم: لذا تكيه اين مقاله بر دو دوره ي تحصيلي(ابتدايي و راهنمايي) بوده است. باشد كه محققين ديگر با روند پژوهي خود اين سياست پايدار را در آينه تحقيق در معرض ديد مسؤولين بگذارند.
مقدمه:
با صدرو فرمان تاريخي حضرت امام(ره)در فروردين 1365 مبني بر ارائه خدمات ويژه فرهنگي به فرزندان شاهد، از پيش دبستاني تا دانشگاه، وزارتخانه‌هاي آموزش و پرورش، فرهنگ و آموزش عالي، بهدا شت و در مان و آموزش پزشكي و بنياد شهيد انقلاب اسلامي ماموريت يافتند تا طرحي را تهيه وتنظيم و به شوراي عالي انقلاب فرهنگي تقديم نمايند به دنبال آن ستاد برنامه‌ريزي شاهد تشكيل شد.
اين ستاد در مورد آموزش فرزندان شاهد از پيش دبستاني تا تحصيلات عالي برنامه‌ريزي نمود از جمله طرحهايي كه در مورد دوره آموزش عمومي(ابتدايي، راهنمايي، دبيرستان) به تصويب رسيد، طرح نيمه متمركز، پراكنده شهري و پراك نده روستايي مي‌باشد.
در طرح نيمه متمركز پيش بيني شده بود تا دركليه شهرها ومناطقي كه تعداد فرزندان شاهد به تفكيك مقطع تحصيلي و جنس به حد نصاب 4. نفر برس با ادغام فرزندان عادي جامعه، كه داراي شرايط و ضوابط خاص‌مدارس شاهد باشند(به ميزان 6. درصد كل دانش‌آموزان) مدرسه شاهد تاسيس شود. اين طرح حد وسط بين طرح متمركز و پراكنده بود. به اين صورت كه حداقل 4. درصد از فرزندان شهدا، مفقودين، اسراو جانبازان بالاي 7. درصد، با حداكثر 6. درصد از فرزندان جامعه با هم در يك مدرسه تحصيل مي‌كردند. 6. درصد فرزندان جامعه به ترتيب اولويت از فرزندان جانبازان زير 7. درصد، فرزندان مجروحين، فرزندان رزمندگان و خواهران و برادران شهيد و فرزندان مستضعفين واجد شرايط انتخاب مي‌شدند. در جهت اجراي اين طرح مدارس شاهد تاسيس گرديد.
مهمترين ويژگي هاي اين مدارس عبارتند از:
1- اختصاص‌ساعات اضافي به مظور جبران ضعف در سي و تقويت مباني آموزشي و تربيتي دانش‌آموزان. به نسبت مدارس عادي اين مدارس به‌صورت تمام وقت بوده و ضمن ارائه سرويس اياب و ذهاب و... امكان فعاليتهاي فوق برنامه را براي دانش‌آموزان فراهم مي نمايد.
2- اختصاص‌كادر آموزشي، پرورشي و اجرايي مجرب و متعهد و برگزيده به اين مدارس
3- رعايت تركيب مناسب توام با تراكم كم دانش آموز در كلاس(25 نفر دركلاس) و تعداد متناسب كلاس(حداكثر 12 كلاس دريك مدرسه) كه امكان رسيدگي مستمر به ويژه به فرزندان شاهد فراهم شود.
4- جبران ضعف در سي دانش‌آموزان توسط معلمان مر بوطه با داير نمودن كلاسهاي تقويتي
5- اقدامات خاص‌تربيتي، فرهنگي وهنري با همكاري بنياد شهيد انقلاب اسلامي در مدارس، از جمله گنجاندن دروس قران در مواد درسي آن‌ها، افزايش تعداد مربيان پرورشي(به ازاء هر يك صد نفر يك مربي پرورشي [1]).
با آغاز سال تحصيلي66-65 به همت دست اندركاران آموزش و پرورش و بنياد شهيد 14. مدرسه شاهد افتتاح شد و اين روند با سرعت بيشتري دنبال شد. به‌طوري كه رقم مدارس شاهد در سال تحصيلي(71-7.) به حدود 526 باب افزايش يافت. در سال 71-7. حدود نيمي از فرزندان شاهد(29 در صد[2])در قالب اين مدارس به تحصيل اشتغال داشته و نيم ديگر(51 در صد) در مدارس عادي تحصيل مي‌كردند و تحت پوشش طرح پراكنده(شهر ي و روستائي) قرار داشتند.
در همين سال، در مقطع ابتدايي حدود 3..... نفر؛ در مقطع راهنمايي حدود 15... نفر و در مقطع مدارس ابتدايي شاهد 316، راهنمايي 167 و متوسطه 43 باب بوده و تعداد كاركنان آن بالغ بر 13335 نفربوده است(اعم از مديران، معاونان، كارشناسان وكادرآموزشي و پرورشي)
در سال 71 بودجه شاهد در بخش آموزش عمومي(مقاطع سه گانه) 1..38 ميليون ريال بوده است.
پيشينه تحقيق
طرح سنجش بنيه علمي
طي سال‌هايي كه مدارس شاهد تاسيس شد در راستاي برنامه‌ريزي، طرحي از سوي اداره كل مدارس شاهد(وزارت آموزش و پرورش) تحت‌عنوان سنجش بنيه علمي دانش‌آموزان مدارس شاهد سراسر كشور اجرا گرديد.
از سال تحصيلي 68-67 اين طرح با اهداف ارزيابي بنيه علمي دانش‌آموزان در سراسر كشور اجرا گرديده و نتايج تفكيك مقاطع، پايه ها، مدرسه، شهرو استان منتشر شده است. در نتايج منتشر شده براي هر مدرسه، معدل كل آن، كل فرزندان شاهد و غيرشاهد، معدل مدرسه دردرس رياضي، علوم و زبان، معدل فرزندان شاهد مدر سه و دانش‌آموزان غير شاهد مدر سه در دروس مذكور قيد گرديده است.
بررسي مقدماتي مدارس شاهد تهران
از آنجا كه اهم وظايف بنياد شهيد در طرح شاهد، نظارت عاليه بر حسن اجراي برنامه‌هاي فرهنگي و تحصيلي فرندان شاهدوارائه گزارش به شوراي طرح و برنامه مي‌باشد، دفتر تحقيقات معاونت طرح و برنامه تصميم به اجراي تحقيقي در زمينه طرحهاي مختلف آموزشي از جمله طرح نيمه متمركز گرفت. در سال 1371، با گذشت حدود شش سال از تاسيس اولين مدرسه شاهد و همچنين بررسي و سنجش بنيه علمي ان مدارس به‌طورمتوالي در سال‌هاي تحصيلي 68- 67تا 71-7. هر سال يك بار، اين دفتر در صدد برآمد تا با استفاده از نتايج ارزيابي و سنجش بنيه علمي كه به‌صورت نسبتا استاندارد انجام گرفته است، نقاط ضعف و قوت مدارس مذكور را بررسي و متناسب با امكانات و توان خود در جهت رفع نقائص‌و تقويت نقاط قوت حركت كند.
در اين راستا در بهار سال 1371، ابتدا طرح بررسي مقدماتي مدارس شاهد تهرا بر روي مدارس استان تهران، كه تعداد 14 باب بود با توزيع سهميه اي در مقاطع مختلف و انتخاب 7 مدرسه(2 مدرسه ابتدايي، 3 مدرسه راهنماي و 2 دبيرستان)به‌عنوان نمونه انجام شد[3]. در اين تحقيق، با توجه به وجوه مختلف مدارس شاهد و آنچه در طرح نيمه متمركز به‌عنوان عوامل تقويت كنده آموزش و پرورش فرزندان شاهد مورد تاكيد قرار گر فته بود، يك بررسي اوليه انجام شد. در اين بررسي عمدتا از تكنيك مشاهده و مصاحبه و همچنين اسناد استفاده شده است. اين تحقيق در واقع كاري اكتشافي است كه در آن ابعاد مورد نظر دقت بيشتري يافته و وجوه جديدي مورد توجه قرار گرفته است. ابعادي كه در تحقيق به آن توجه شده بود عبارتند از: تركيب دانش‌آموزان مدارس و مديريت، امكانات آموزشي، فوق برنامه، مسايل تر بيتي و اخلاق، رابطه آموزش و پرورش و مدارس شاهد، مشكلات فعلي و آتي مدارس از نظر مديران و كارشناسان شاهد.
تركيب دانش‌آموزان
تركيب دانش آمو زان مدارس از دو وجه مورد توجه قرار گرفت: 1- از جهت تر كيب 4. درصد و6. درصد و 2- ظرفيت نهايي مدارس كه در طرح نيمه متمر كزحد آن 3.. نفر تعيين شده بود.
فعاليت‌هاي فوق برنامه
كارهاي فوق برنامه با جهت‌گيري تفريحي، مانند تماشاي فيلم، رفتن به استخر، اسكي، پارك و تاتر، سفرهاي كوتاه مدت شهري و بيرون از شهر، بازديد از نمايشگاهها و موزه‌ها و تاثير آن بر آموزش و پرورش فرزندان شاهد و دانش‌آموزان، كار هاي فوق برنامه با جهت‌گيري تربيتي، مانند زيارت اماكن متبركه، شركت در نماز جمعه، تشكيل گروههاي تاتر وسرود، برگزاري جشنها و مراسم خاص‌نظير دهه فجر، كار هاي فوق برنامه با جهت‌گيري آموزشي، موارد ديگري بود كه در اين تحقيق به آن توجه شده بود. در اين تحقيق، به كارگيري دانش‌آموزان در ساعات غيردرسي، دركارهاي غير درسي، مانند آموزش الكترونيك، كامپيوتر، عكاسي، آزمايشگاه برق، تجاري وصنايع، و تهيه يك وعده غذاي گرم و تاثيرآن بر آموزش مورد تاكيد قرار گر فته بود.
آموزش
در اين زمينه آموزش، به كادر آموزشي، ابزار كمك آموزشي، مانند تلويزيون، كتابخانه، آزمايشگاه، مركز كامپيوتر، آزمايشگاه زبان، فضاي آموزشي و وجود امكاناتي مانند سالن اجتماعات، نمازخانه، سالن غذ خوري وكارگاه، عدم تناسب ساختمان‌ها با فضاي آموزشي اشاره شده و نظر مديران در مورد نقش ابزار كمك آموزشي در بهبود كيفيت آموزش مدارس ذكر شده بود. برگزاري اردوهاي آموزشي، كلاس خصوصي، شبانه روزي كردن مدارس نيز پيشنهاداتي بود ه مطرح شده بود.
امور تر بيتي
همچنين به وضعيت اخلاقي تر بيتي مدارس و تاثير آن بر امر آموزش و برخورد صحيح با نابهنجار هاي دانش‌آموزان در مدر سه بعد ديگري بود كه مورد توجه قرار گر فته بود. استفاده از مشاورين تر بيتي و حل مسايل رو اني فرزندان شاهد و خانواده آن‌ها، موارد ديگري بود كه در طرح پيشنهادشده بود.
مديريت مدرسه
مديريت مدرسه، توانائي هاي آن، استغال مدير به امر تداركات(حدود 8. درصد وقت كادر اداري را به خود اختصاص‌مي‌دهد) از جمله مسايل مربوط به سرويس رفت و آمد دانش‌آموزان، تاثير مشكلات مالي در اداره مدرس، نوع رابطه مديران با آموزش و پرورش و تامين كادر آموزشي، رابطه آن‌ها با ستاد شاهد و نظارت شاهد ستاد شاهد بر مدارس، ارائه امكانات به مدارس از سوي ستاد، عدم پرداخت به موقع هزينه ها، كمبود بودجه، موارد ديگري بود كه عمدتا به‌عنوان مشكل از سوي مديران و به‌عنوان عامل موثر بر كيفيت آموزشي مورد تاكيد قرار گرفته بود
تدوين طرح
مجمو عه اين نكات، زمينه را براي انجام طرحي وسيعتر فراهم ساخت. اين طرح با عنوان بررسي عوامل موثر بر كيفيت آموزشي و فرهنگي مدارسش شاهد در سال 1371 توسط نگارنده و ساير همكاران در دفتر تحقيقات تعر يف شد.
ادبيات مربوط به كيفيت آموزشي وتر بيتي مدارسي از نوع مدارس شاهد مرور گرديد. مراحل مقدماتي اين طرح با استفاده از نكات حاصله در بررسي مقدماتي و با تكيه بر نتايج طرح سنجش بنيه علمي دانش‌آموزان مدارس شاهد سراسر كشور در سال 1371 سپري و در زمستان 1371 پرسش‌نامه آن بعد از آزمون اوليه، تنظيم و تكثير گرديد.
هدف تحقيق
اين تحقيق با دو هدف انجام شد. 1- ارزيابي و ارائه تصويري از وضعيت مدارس شاهد بعد از گذشت 6 سال از تاسيس آن‌ها 2- آزمون مجموعه‌اي از فرضيه ها كه اكثر آن‌ها به‌طور ضمني و يا صريح در تاسيس مدارس شاهد و بر نامه ريزي آن مدنظر برنامه‌ريزان بوده است. مانند تراكم دانش آموز، رعايت تركيب 4. درصد، 6. درصد، ارائه برنامه‌هاي غير درسي، سرويس اياب و ذهاب، تغذيه، استفاده از كادر مجرب و....
تحقق اين دو هدف به نوبه خود به بهبود وضعيت مدارس شاهد كمك كرده و دست اندركاران را قادر خواهد ساخت تا با بصيرت بيشتري عمل نمايند.
فرضيه ها و مقولات
از آنجا كه تمهيدات متعددي در طرح نيمه متمر كز با هدف بهبود كيفيت آموزشي و تربيتي مدارس شاهد پيش بيني شده بود، كيفيت آموزشي به‌عنوان متغير وابسته مشخص‌شد و مجموعه متغير هايي كه عمدتا به وضعيت مدارس و بر نامه‌هاي آن‌ها مر بوط مي‌شد، به‌عنوان متغير مستقل تعيين گرديد. اين متغير ها با عنايت به اهداف نيمه متمركز و تمهيدات پيش بيني شده بررسي مقدماتي(كاراكتشافي) و ادبيات مربوط به پيشرفت تحصيلي(كيفيت آموزشي) مشخص‌شد.
1- تمام وقت بودن مدارس 2 قدمت مدرسه 3- نسبت دانش آموز شاهد و غير شاهد به كل دانش آموز ان 4- تراكم دانش‌آموزان در كلاس 5- وضعيت فيزيكي مدرسه 6- ابزار كمك آموزشي 7- بودجه مدارس 8- درصد هزينه هاي فوق برنامه به هز ينه هاي جاري 9- كيفيت مديريت مدارس 1.-سرويس رفت و آمد 11- سن كادر آموزشي 12- سابقه تدريس كادر آموزشي 13- تغذيه 14- فعاليتهاي فوق برنامه تفريحي، تر بيتي، آموزشي 15- نوع رابطه مدير با بنياد شهيد شهر يا منطقه 16- نوع رابطه مدير با آموزش و پرورش 17- ميزان مشكلات خانوادگي فرزندان شاهد 18- ميزان آسيب هاي اجتماعيدانش‌آموزان 19- ميزان كلاسهاي تر بيتي–آموزشي براي خانواده‌ها 2.- نوع وابستگي خانواده‌هاي شاهد به گروههاي داوطلب شهادت يا شهادت ناشي از انجام وظيفه يا بمباران متغيرهايي بودند كه مفروض بود به انحاء مختلف بر كيفيت آموزشي موثرند. علاوه بر اين، متغير جنس(پسر– دختر) و استان نيز از متغيرهايي بودند كه بر كيفيت آموزشي موثر بودند. بر اساس اين مجموعه متغير هاي مستقل فرضيه هاي تحقيق تدوين شد.
1-  جنس(پسرانه / دخترانه) با كيفيت آموزش مدارس شاهد رابطه دارد.
2-  تمام وقت بودن مدارس با كيفيت آموزش مدارس با كيفيت آموزش مدارس شاهد رابطه دارد.
3-  زمان تاسيس مدارس(قدمت) با كيفيت آموزش مدارس شاهد رابطه دارد.
4-  درصد دانش‌آموزان شاهد و غير شاهد با كيفيت آموزش مدارس شاهد رابطه دارد.
5-  تراكم دانش آموز ان هر مدرسه با كيفيت آموزش مدارس شاهد رابطه دارد.
6-  فعاليتهاي فوق برنامه آموزشي با كيفيت آموزش مدارس شاهد رابطه دارد.
7-  ميزان مشكلات خانوادگي فرزندان شاهد با كيفيت آموزش مدارس شاهد رابطه دارد.
8-  ميزان آسيبهاي اجتماعي دانش آموز ان شاهد با كيفيت آموزش مدارس شاهد رابطه دارد
پشتوانه ي نظري فرضيه ها
1- فرضهاي مقبول
اين فرضيه ها با واسطه و يا بي واسطه بر مباحث علوم تر بيتي پيرامون آموزش، خصوصا پيشرفت تحصيلي استوار است. مباني نظري بعضي از اين فرضيه ها آن قدر آشكار است كه نياز به توضيح ندارد و امروزه به‌عنوان امور مسلم و مقبول پذيرفته شده است.
2- تمام وقت بودن مدرسه
مثلا پشتوانه نظري تاثير تمام وقت بودن مدرسه بر كيفيت آموزش آن، اين فرض مقبول است كه صرف زمان بيشتر براي آموزش و تحصيل، امكان فرا گيري عميقتر را بيشتر مي‌كند. در نتيجه، مي‌توان انتظار داشت كه مدارس تمام وقت از كيفيت آموزشي بهتر ي برخوردار باشند.
3- قدمت مدرسه
قدمت مد رسه(زمان تاسيس مدارس) وجود مدارسي با قدمت چند دهه و با آوازه كيفيت آموزشي عالي، اين تصور را تقويت مي‌كند كه قمت بيشتر مدرسه، كادر مجرب تر و با تجر به تر را به همراه دارد و كادر مجرب و يا تجر به كيفيت آموزشي بهتر را به همراه خواهد داشت. درحالي‌كه شكل‌گيري مدارس جديد، با كادري كه انگيزه بيشتري براي آموزش و نوآوري دارد و از ابزار كمك آموزشي بهتر استفاده مي‌كند، اين فرض را قوت مي‌بخشد كه قدمت مدرسه، صرفنظر از عوامل ديگر، بخودي خود تاثيري در كيفيت آموزشي ندارد.
4- تحقيقات انجام شده
اين در حالي است كه مجموعه هاي از متغير هاي مستقل از جمله متغير نسبت دانش‌آموزان شاهد و غير شاهد در مدر سه و كلاس، كه در طرح نيمه متمر كز هم بر آن تاكيد شده است، پشتوانه هاي نظري و تجر بي غني تر ي دارند. مجموعه بررسيهاي رواني در مورد كودكاني كه فاقد پدر و تك والدين هستند و تاثير آن بر رفتار آن‌ها، از جمله پيشرفت تحصيلي و آموزشي، نشاندهنده تفاوت رفتاري آن‌ها از كودكان ديگر مي‌باشد.
5- فقدان پدر و هوش
تاثير فقدان پدربر رشد شناختي كودكان در كار هاي تحقيقي استتلر[4](1959)، ساترلند[5](193.) داچ[6] وير آونز[7](1964) مورد اشاره قرار گر فته است. اين تحقيقات نشان مي‌دهد دانش‌آموزاني كه با پدر و مادر خود زندگي مي‌كنند نسبت به كودكان تك والدين از هوش بالاتري برخوردارند[8].
6- فقدان پدر و پييشرفت تحصيلي
در مجموعه ديگر ي از تحقيقات، از جمله(چاپمن[9]؛ 1977؛ اشمن [10]؛و مانوسوينز[11]، 1976 پاريش[12] و دوستال[13]، 198.) در مورد تاثير فقدان پدر بر پيشرفت تحصيلي به اين نكته اشاره
شده است كه فرزندان خانواده‌هاي عادي از نظر پيشرفت تحصيلي به‌طور معني داري برتر از فرزندان خانواده‌هاي تك والديني هستند[14].  
در ايران، تحقيقي كه تحت‌عنوان بررسي مسايل و مشكلات تحصيلي، رفتاري، شخصيتي، خانوادگي و اجتماعي فرزندان معظم شهدا، اسراء، مفقودين و جانبازان شهر ستان اهواز توسط مكوندي، شكركن، ليامي و مراقي(1366) انجام شده است؛ تحقيق مكارمي، خدا رحيمي، پور عوض و همكاران(137.)، تحت‌عنوان مقايسه پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان مدارس شاهد و مدارس عادي شيراز، تحقيق نجاريان و فلخاني(1371)، تحت‌عنوان اثرات از دست دادن پدر روي سلامت روان و عملكرد تحصيلي دانش‌آموزان مدارس راهنمايي اهواز مويد تحقيقات انجام گر فته در كشور هاي ديگر مي‌باشد و نشان مي‌دهد كه معدل تحصيلي فرزندان شاهد به‌طور معني داري پائين تر از دانش‌آموزان غير شاهد مدارس شاهد مي‌باشد[15].
7- فقدان پدر و عزت نفس
مجموعه ديگري از تحقيقات در زمينه آثار فدان پدر يا يكي از والدين نشان مي‌دهد، در مقايسه با خانواده‌هاي عادي كودكان خانواده‌هاي تك والدي عزت نفس پايين تري دارند؛ دربه تاخيرانداختن ارضاي نيازها تحمل كمتري دارند؛ مهارت‌هاي مقابله اجتماعي آن‌ها پايين تر است و فراواني رخداد عصبيتي و خودكشي در آن‌ها بالاتر مي‌باشد(فراي[16] و شر[17]، 1984، روي[18]و فوكوا[19]، 1983) فراي وشر(1984) مدعي هستند، كودكان فاقد پدر در بسياري از ابعاد به ويژه انگيزه پيشرفت، برتري جويي و علاقه به كسب مهارت، پشتكار و استقامت و تحمل وقايع منفي زندگي، نارسائيها و ضعفهايي نشان مي‌دهند[20].
تحقيق نجاريان و پور عوض در مورد ميزان شيوه اختلالات رواني– رفتاري در دانش‌آموزان شاهد مدارس ابتدايي شاهداهواز را نشان مي‌دهد، دانش‌آموزان شاهد، در مقايسه با دانش آموز ان غيرشاهد مشكلات رواني– رفتاري بيشتر ي دارند[21].
8- فقدان پدر و سازگاري
سازگاري زمينه ديگري است كه مورد بررسي قرار گر فته است. مجموعه‌اي از تحققات را نشان مي‌دهد: پسران فاقد پدراز سازگاري اجتماعي پايين تر و خود پنداري ضعيف تري(به لحاظ مهارت‌هاي اجتماعي) نسبت به ساير كودكان برخوردارند. (باركلي[22]، استيل ول[23] و باركلي 1972).
9- فقدان پدر و مشكلات خلقي
مشكلات عاطفي كه در اثر از دست دادن پدردركودكان ظاهر مي‌شود، وضعيت تخيلي و الگو هاي رواني– رفتاري آنان را در محيط مدرسه تحت الشعاع قرار مي‌دهد. (ديمون[24]، 197.، بلانكارد[25] و بيلر[26]، 1971). بروز افسردگي، از جمله مهمترين ويژگيها مي‌باشد كه در مجموعه‌اي از تحقيقات برآن تاكيد شده است[27].
1.- جنسيت و فقدان پدر
از سوي ديگر مجموعه‌اي از عوامل به‌عنوان عوامل تعديل كننده آثار ناشي از فقدان پدر مشخص‌شده است كه از جمله مهمترين آن‌ها جنسيت مي‌باشد. نتيجه تحقيقات نشان مي‌دهد پسران بيشتر از دختران تحت تاثير فوت پدر قرار مي‌گيرند؛ پسران فاقد پدر بيشتر از دختران علائم افسردگي نشان مي‌دهند. (روي و فوكوا، 1983؛ شين[28]1978، بك [29]، [30]1967)
11- سن كودك و فقدان پدر
سن كودك از عوامل تعديل كننده ديگر است. با توجه به اين‌كه مفهوم مرگ را معمولا بين سن 7 تا(كوچر 1974) تا 9 سالگي درك مي‌كند(شعاري نژاد 1964)، سن فرزند به هنگام از دست دادن پدر از جمله عوامل مهم و تعديل كننده آثار فقدان پدر است. غيبت پدر از بدو تولد تا 4 سالگي آثار سوء كمتري نسبت به غيبت وي در سنين 5 تا 9 سالگي بر روي فرزندان دارد[31].
12- حمايت اجتماعي و فقدان پدر
حمايت اجتماعي از خانواده‌هاي تك والدي به آن‌ها كمك ميكند تا به‌طور كارآمدتري با مشكلات مقابله كند. حمايت اجتماعي همواره در برابر مصائب به‌عنوان عامل تسكين دهنده تعديل كنده و حتي تقويت كننده عمل مي‌كند. (ساراسون[32]و ساراسون، 1987)[33].
13- طول مدت فقدان پدر
«بر اساس يافته‌هاي تحقيق مكوندي، نجاريان، شكركن، وليامي، هرچه طول مدتي كه از شهادت پدر گذشته باشد، رفتار هاي بيش فعالي و رفتار اجتماعي نامناسب دانش‌آموزان مدارس ابتدايي اهواز بيشتر مي‌شود همچنين در مورد دانش‌آموزان فاقد پدر مدارس عادي بالاتر ين ضريب همبستگي در گرايش بيش فعالي و رفتار قالبي و اطوار عجيب ديده مي‌شود»[34].
توجيه فرضيه ها
اهداف تبييني
مجموعه بررسيهاي مربوط به آثار فقدان پدرو راه‌حلهاي ارائه شده، كه مبناي فراهم آوردن مجموعه‌اي از تمهيدات در طرح نيمه متمركز هم بود، همراه با بررسي مقدماتي، اهميت متغيرهاي چندي را نشان مي‌دهد.
فعاليتهاي فوق برنامه تفريحي– تر بيتي كه در برنامه مدارس شاهد گنجانده شده است، در واقع كاهش افسردگي و بازگرداندن نشاط و فعال نمودن دانش‌آموزان شاهد و افزايش عزت نفس آن‌ها كمك مي‌كند و از اين طريق كيفيت آموزشي آن‌ها را بهبود مي‌بخشد[35].
وضعيت فيزيك مدرسه، كه در بررسي مقدماتي هم مورد مطالعه قرار گر فته بود، از آن جهت اهميت دارد كه فضاي محدود، امكان فعاليتهاي جسماني كودك را در ساعات تفريح و ورزش محدود مي سازد. درحالي‌كه فضاي كافي و مناسب امكان صرف انرژي را به كودك مي‌دهد و از لحاظ رواني دانش آموز در وضعيت بهتري قرار مي‌گيرد. در نتيجه مي‌توان انتظار داشت كه در مدارس با وضعيت فيزيكي مطلوب كيفيت آموزشي نسبت به مدارس با فضاي محدود در سطح بالاتر ي باشد.
نسبت دانش‌آموزان شاهد و غيرشاهد وويژگيهايي كه براي انتخاب دانش‌آموزان غير شاهد در طرح نيمه متمركز مشخص‌شده است، بر اين فرض استوار است كه موانست ميان دانش‌آموزان شاهد و غير شاهد فضايي مشابه فضاي اجتماعي بيرون فراهم مي آورد و از انتقال افسردگي و حالات عاطفي ديگر، كه در نتيجه فقدان پدر، براي فرزندان شاهد به وجود آمده است و تقويت آن در فضاي آموزشي اي كه همه دانش‌آموزان را فرزندان شاهد تشكيل مي‌دهند، جلوگيري مي‌كند. بر اين اساس انتظار مي‌رود كه نسبت دانش‌آموزان شاهد و غير شاهد با كيفيت آموزشي رابطه داشته باشند.
ميزان مشكلات خانوادگي فرزندان شاهد، ميزان آسيب هاي اجتماعي دانش‌آموزان، نوع وابستگي و جنس نيز متغير هايي هستند كه به نوعي با مفروضات و يافته‌هاي مر بوط به آثار فقدان پدر مربوط است و به نوبه خود بر كيفيت آموزشي تاثير مي گذارد.
تراکم دانش‌آموزان در کلاس ابزار کمک آموزشی کیفیت مدیریت مدارس سابقه تدریس و سن کادر آموزشی مجموعه عوامل و متغیرهایی هستند که در مباحث جاری آموزش و پرورش به اهمیت آن‌ها اشاره می‌شود.
تراکم کم دانش آموز در کلاس ابزار کمک آموزشی بیش‌تر و بهتر وجود مدیر با انگیزه و با تجربه و قوی وجود کادر آموزشی و فعالیت‌های فوق برنامه آموزشی با سابقه عواملی هستند که انتظار می رود کیفیت آموزشی بهتری را در پی داشته باشد. در حالی که تراکم زیاد دانش آموز در کلاس ابزار کمک آموزشی کمتر وجود مدیر کم سابقه و بی انگیزه وجود کادر آموزشی با سابقه کم عواملی هستند که بر کیفیت آموزشی تأثیر منفی دارند. [36]
سن مدیر و کادر آموزشی از عواملی است که در برخورد آن‌ها با دانش‌آموزان مؤثر است؛ وجهه نظر پدرانه داشتن نسبت به دانش آموز صبر و حوصله در مقابل با بدرفتاری و کج خلقی آن‌ها دقت در حالات دانش آموز اموری است که انتظار می رود با افزایش سن معلم افزایش یابد. ازاین‌رو می‌توان گفت با افزایش سن معلم انتظار می رود کیفیت آموزشی مدارس بهبود یابد.
از سوی دیگر عواملی چون مدیریت، سابقه کادر آموزشی، انگیزه آن‌ها برای عمل، ابزار کمک آموزشی، تراکم دانش آموز به نوبه خود از عواملی چون بودجه، نوع رابطه مدیر با ارگآن‌های ذیربط(بنیاد شهید و آموزش و پرورش) تأثیر می‌پذیرد. از اینرو می‌توان گفت: رابطه صمیمی تر مدیر با بنیاد شهید و آموزش و پرورش و بودجه تخصصی بیش‌تر کیفیت آموزشی بهتری را در پی خواهد داشت.
درصد هزینه های فوق برنامه به هزینه های جاری به‌عنوان متغیری که بر فعالیت‌های فوق برنامه تأثیر می‌گذارد. از متغیرهای درجه دوم نسبت به کیفیت آموزشی بهتر باشد.
متغیرهای سرویس رفت و آمد و تغذیه از عوامل تسهیل کننده تحصیل دانش‌آموزان و میزان فراگیری آن به حساب می آید. با فرض وجود سرویس رفت و آمد مرتب و امکانات تغذیه مطلوب انتظار می رود که کیفیت آموزشی افزایش یابد. در مقابل فقدان سرویس رفت و آمد و یا وجود سرویس رفت و آمد با مشکلات امکانات ناکافی و تغذیه بر کیفیت آموزشی اثر منفی دارد.
مجموعه عواملی که تاکنون برشمرده شد، همگی عواملی بودند که از نزدیک با فراگیری دانش‌آموزان مرتبط بود. مجموعه ای از این عوامل به محیط خانوادگی دانش آموز، مجموعه ای به محیط مدرسه و مجموعه ای به عوامل فرامدرسه ای مرتبط با مدرسه اشاره داشت. اما فراتر از این عوامل، وجود متغیرهای اجتماعی کلان، مانند تعلق طبقاتی دانش‌آموزان، سطح توسعه محل سکونت آن‌ها و میزان شهرنشینی آن از عواملی هستند که فراتر از عوامل مدرسه ای و از طریق تأثیر بر مجموعه عوامل مدرسه ای و فرامدرسه ای مرتبط با مدرسه بر کیفیت آموزشی مدارس تأثیر می‌گذارند.
اهداف توصیفی
با توجه به دو هدفی که برای تحقیق ذکر شد، فراتر از آزمون این فرضیه ها، متغیرهای مستقل طرح شده مقولاتی بودند که ارزیابی آن‌ها برای بدست آوردن تصویری از وضعیت مدارس شاهد لازم بود. متغیر " استان "، فراتر از اثری که بر کیفیت آموزشی دارد، مقوله ای است که بر اساس آن می‌توان وضعیت مدارس شاهد را در ابعاد مختلف طبقه‌بندی نمود و از آن در برنامه‌ریزی استانی سود جست.
متغیر " جنس "، نیز فراتر از اثر تعدیل کنندگی آن در ارتباط با کیفیت آموزشی، مقوله ای است که بر اساس آن می‌توان تفاوتهای مدارس شاهد دخترانه و پسرانه را بررسی نمود.
نسبت دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد، فعالیت‌های فوق برنامه، فراتر از تأثیر آن‌ها در کیفیت آموزشی، موضوعی است که از لحاظ ستادی برای بررسی طرح نیمه متمرکز لازم است.
روش تحقیق
در این بررسی از روش پیمایشی(survey)، بر اساس تمام شماری و تکنیک پرسش‌نامه استفاده شده است. لازم به توضیح است که پرسش‌نامه مذکور [37]، پس از اجرای مقدماتی طرح در تهران تکمیل شده [38]و پاسخ‌گویان مدیران مدارس شاهد سراسر کشور، که قبل از سال 7. تأسیس شده اند می‌باشند.
جامعه آماری
جامعه آماری تحقیق در ابتدا کلیه مدارس(دبستان، راهنمایی، دبیرستان) سراسر کشور بود که قبل از سال 7. تاسیس شده بودند. اما نظر به این‌که طرح سنجش بنیه علمی فقط در سطح مدارس ابتدایی و راهنمایی اجرا شده است، و امکان تحلیل روابط متغیرهای مستقل با کیفیت آموزشی در سطح متوسطه وجود نداشت، در مرحله بعد دبیرستآن‌ها از بررسی کنار گذاشته شد.
بر اساس آمار تعداد مدارس شاهد ابتدایی در سال تحصیلی 7.-69 حدود 299 و تعداد مدارس راهنمایی حدود 112 و دبیرستان 16 مورد می‌باشد. این در حالی است که تعداد مدارس ابتدایی در سال تحصیلی 71- 7.، 316 و تعداد مدارس راهنمایی 167 می‌باشد که مجموع آن‌ها 483 مورد می‌شود. با محاسبه تعداد دبیرستآن‌ها که تعداد آن 43 می‌باشد، کل جامعه آماری 526 مورد می‌باشد. با توجه به تازه تأسیس بودن این مدارس، تعداد مدارسی که فهرست آن‌ها در دسترس بود و برای آن‌ها امکان ارسال پرسش‌نامه وجود داشت، 376 مورد است.
نحوه جمع آوری اطلاعات
1-پرکردن پرسش‌نامه
بعد از تهیه پرسش‌نامه در صفحه 36 که تا اوایل سال 72 به طول انجامید، پرسش‌نامه به همراه دستوالعمل تکمیل آن برای مدیران مدارس شاهد در سراسر کشور ارسال گردید [39].
از مجموعه پرسش نامه‌های ارسالی، تعداد پرسش‌نامه‌های دریافتی 376 مورد است: مدارس ابتدایی 233، راهنمایی 117، و دبیرستان 26 مورد.
این پرسش نامه‌ها در فاصله زمانی مرداد ماه تا آخر اسفندماه 1372 به دفتر تحقیقات معاونت طرح و برنامه واصل گردید. در فاصله ارسال پرسش نامه‌ها به مدارس، دفتر تحقیقات نیز در جهت رفع اشکالات آماده پاسخ‌گویی و راهنمایی مدیران بود.
با توجه به این‌که اطلاعات مربوط به کیفیت آموزشی(طرح سنجش بنیه علمی) فقط در مورد مدارس ابتدایی و راهنمایی وجود داشت، پرسش‌نامه‌های مربوط به دبیرستآن‌ها برای ارائه نتایج توصیفی از مجموعه تحلیلها کنار گذاشته شد. از 35. پرسش‌نامه باقیمانده مربوط به مدارس ابتدایی و راهنمایی تعدادی به خاطر وجود اطلاعات تکراری و با مخدوش بودن و بعضی به خاطر فقدان اطلاعات در مورد کیفیت آموزشی در طرح سنجش بنیه علمی، قابل استفاده نبود. مجموع پرسش‌نامه‌هایی که اطلاعات آن برای تحلیل مورد استفاده قرار گرفت، 338 مورد می‌باشد.
2- اطلاعات طرح سنجش بنیه علمی
اطلاعات مربوط به کیفیت آموزشی نیز در مورد هر مدرسه از طریق " اداره کل امور مدارس شاهد و نمونه– طرح سنجش بنیه علمی مدارس شاهد کشور "، مورد استفاده قرار گرفت. این اطلاعات با اطلاعات پرسش‌نامه ارسالی در مورد هر مدرسه ادغام گردید و فایل اطلاعات مدارس کامل شد. از تعداد 338 مدرسه که پرسش‌نامه‌های ارسالی آن‌ها کنترل شده بود و غیر مخدوش تشخیص‌داده شد، 14 مورد وجود داشت که اطلاعات طرح سنجش بنیه علمی در مورد آن‌ها وجود نداشت. متقابلا یک مورد وجود داشت که اطلاعات طرح در آن وجود داشت، اما پرسش‌نامه آن در اختیار نبود. به این نحو، مجموعه پرسش‌نامه‌هایی که اطلاعات آن قابل تحلیل بود، به 333 مورد رسید.
3- نحوه تحلیل اطلاعات
اطلاعات پرسش‌نامه بعد از کنترل نهایی توسط همکاران در دفتر تحقیقات و مطالعات وارد کامپیوتر شد. اطلاعات مربوط به طرح سنجش بنیه علمی نیز که قبلا در فایلهایی ذخیره شده بود، با اطلاعات فایلهای مختلف پرسش‌نامه در برنامه کامپیوتری spss با هم ادغام و تحلیل شد.
در تحلیل اطلاعات به تناسب نوع متغیرها از رویه های جداول متقاطع، تحلیل واریانس، آزمون t، ضرایب همبستگی و روابط رگرسیونی در تحلیل روابط و جداول فراوانی، شاخصهای مرکزی و پراکندگی استفاده شده است.
يافته‌هاي تحقيق
بررسی شاخص‌مردودی در دوره ابتدایی و راهنمایی نشان می‌دهد، در پایه های اول و سوم ابتدایی و اول و دوم راهنمایی نسبت مردودی دانش‌آموزان پسر شاهد بیش‌تر از دختران بوده است. در سایر پایه های تحصیلی تفاوتی بین دختران و پسران وجود ندارد.
شاخص‌های مختلف کیفیت تحصیلی حاکی از آن است که در مجموع دختران(شاهد و غیر شاهد) از کیفیت تحصیلی بهتری برخوردار هستند. اما آزمون معنی دار tنشان می‌دهد که جز موارد محدودی، در اکثر پایه ها و در شاخصهای مختلف معنی دار نمی‌باشد.
بر اساس بعضی از شاخص‌ها، از جمله قبولی در شهریور و مردود شدن می‌توان به تفاوت معنی دار در کیفیت تحصیلی دختران و پسران شاهد از جمله در پایه های تحصیلی چهارم و پنجم ابتدایی و اول و دوم راهنمایی قضاوت نمود. این امر می‌تواند به‌عنوان مؤیدی برای این فرضیه که " فقدان پدر تأثیر بیش‌تری بر پسران دارد تا دختران" تلقی شود.
اما برای آزمون بیش‌تر این فرض، لازم است تا نسبت قبولی دختران و پسران شاهد را با نسبت قبولی دختران و پسران در مدارس معمولی سراسر کشور مقایسه کنیم. در صورتی که در مجموعه مدارس کشور نسبت قبولی دختران بیش‌تر از پسران باشد، این امر فرضیه فوق را زیر سؤال می برد.
مقایسه کیفیت تحصیلی دختران و پسران در مدارس شاهد و معمولی
با استفاده از آمار مربوط به قبولی دانش‌آموزان در سال تحصیلی 71- 7.، کیفیت تحصیلی دختران و پسران شاهد و غیر شاهد در دوره ابتدایی و راهنمایی با کیفیت تحصیلی دانش‌آموزانی که در مدارس غیر شاهد مشغول به تحصیل می‌باشند، مقایسه می‌شود.
1- قبولی در خردادماه
دوره ابتدایی
در خردادماه در مدارس ابتدایی شاهد، نسبت قبولی پسران شاهد 92 درصد، نسبت قبولی دختران شاهد 94 درصد، نسبت قبولی پسران غیر شاهد 97 درصد و نسبت قبولی دختران غیر شاهد 98 درصد می‌باشد.
درصد قبولی در پایه های مختلف ابتدایی دانش‌آموزان پسرو دختر شاهد و غیر شاهد و مدارس معمولی در جدول 1 منعکس شده است.

جدول1- نسبت قبولی خردادماه در مدارس شاهد و معمولی در سال تحصیلی 71-7. 
پایه
شاهد
غیرشاهد
معمولی
پسر
دختر
پسر
دختر
پسر
دختر
1
2
3
4
5
96٪
97%
98%
 
9.%
 
75%
97%
98%
 
98%
 
92%
 
88%
98%
99%
97%
97%
92%
98%
99%
99%
98%
97%
84%
85%
86%
73%
49%
 
87%
89%
9.%
79%
54%
در مدارس معمولی سراسر کشور بر اساس آمار منتشره از سوی "دفتر هماهنگی طرحها و برنامه‌ریزی توسعه "آموزش و پرورش، در سال تحصیلی 71-7.، نسبت قبولی پسران در خردادماه 75 درصد و نسبت قبولی دختران 8. درصد بوده است. این ارقام نشان می‌دهد، در مدارس معمولی سراسر کشور نیز درصد قبولی دختران بیش‌تر از پسران می‌باشد و از این جهت وضعیت دانش آموز شاهد و غیر شاهد مدارس شاهد مشابه وضعیت کل مدارس کشور می‌باشد. با این تفاوت که در سطح کشور با توجه به بزرگ بودن جمعیت آماری پسران و دختران(5113721 پسرو 44816.5 دختر)، تفاوت 5 درصدی مذکور در نسبت قبولی پسران و دختران با احتمال خطای بسیار ناچیزی، کمتر از ...1/.، معنی دار می‌باشد(مقدارtمحاسبه شده 21. می‌باشد) و می‌توان قضاوت نمود که دختران بیش‌تر از پسران در خرداد ماه قبول می‌شوند. در حالی که تفاوت 2 درصدی پسران و دختران شاهدو یک درصدی پسران و دختران غیر شاهد در مدارس شاهد، اولا کمتر از تفاوت مذکور در مدارس معمولی سراسر کشور می‌باشد و ثانیاً احتمال خطای 1. درصد هم معنی دار نمی‌باشد.
ارقام جدول نشان می‌دهد، اولا: مانند مدارس شاهد، تفاوت نسبت قبولی درخردادماه بین پسر و دختر در مدارس معمولی هم وجود دارد.
ثانیاً مقدار تفاوت در مدارس معمولی در همه پایه ها بیش‌تر از مدارس شاهد می‌باشد.
ثالثاً: در حالی که در مدارس شاهد، تفاوت نسبت قبولی قبولی دختران و پسران شاهد و دختران و پسران غیر شاهد در سطح خطای 1.درصد معنی دار می‌باشد.
بنابراین در صورتی که در مدارس شاهد و بین پسران و دختران شاهد چنین تفاوتی داشته باشد، نسبت دادن آن به تأثیر بیش‌ترفقدان پدر بر پسران مورد تردید واقع می‌شود.  
دوره راهنمایی
در خرداد ماه در مدارس راهنمایی شاهد، نسبت قبولی پسران شاهد 5. درصد، نسبت قبولی دختران شاهد 59 درصد، نسبت قبولی پسران غیر شاهد 86 درصد و نسبت قبولی دختران غیر شاهد 87 درصد می‌باشد. در مدارس معمولی سراسر کشور در سال تحصیلی 71-7. نسبت قبولی پسران در خردادماه 34 درصد و نسبت قبولی دختران 44 درصد بوده است. این ارقام نشان می‌دهد در مدارس معمولی سراسر نیز در صد قبولی دختران بیش از پسران می‌باشد و از این جهت وضعیت دانش آموز شاهد و غیر شاهد مشابه دانش‌آموزان مدارس معمولی است.
با این تفاوت که(1) نسبت قبولی پسران و دختران در سطح کشور 1. درصد تفاوت دارد. در حالی که بین دانش‌آموزان شاهد 9 درصدو برای دانش‌آموزان غیر شاهد 1 درصد می‌باشد؛(2) با توجه به تعداد زیاد دانش‌آموزان مدارس معمولی تفاوت مذکور در مدارس معمولی معنی دار بوده، اما در مدارس شاهد معنی دار نمی‌باشد. (3) با فرض معنی دار بودن تفاوت پسران و دختران شاهد و غیر شاهد، مقایسه نسبتها نشان می‌دهد که تفاوت درصدها در دانش‌آموزان شاهدنزدیک به تفاوت درصدها در سطح کل کشور در مدارس معمولی می‌باشد. در حالی که تفاوت دختران و پسران غیر شاهد از سطح نرمال(مدارس معمولی)، با فاصله 9 درصد، کمتر می‌باشد.
درصد قبولی در پایه های مختلف دوره راهنمایی دانش‌آموزان پسر و دختر شاهد، غیر شاهد در مدارس معمولی در جدول 2منعکس شده است.
جدول 2سبت قبولی خرداد ماه در مدارس شاهد و معمولی در سال تحصیلی 71-7.
پایه
شاهد
غیرشاهد
معمولی
پسر
دختر
پسر
دختر
پسر
دختر
1
68%
94%
89%
91%
37%
48%
2
45%
6.%
86%
89%
36%
46%
3
43%
44%
8.%
78%
28%
37%
ارقام جدول نشان می‌دهد، (1) در پایه های مختلف تحصیلی نسبت قبولی دختران و پسران در خردادماه(شاهد، غیر شاهد و معمولی) تفاوت دارند.
(2) مقدار تفاوت به جز پایه اول در مدارس معمولی بیش‌تر از مدارس شاهد می‌باشد.
قبولی در شهریور ماه
دوره ابتدایی
نسبت قبولی در دوره ابتدایی، برای دانش‌آموزان شاهد پسر 8/8 درصد، دختران شاهد، 7 درصد
ميزان مشكلات خانوادگي فرزندان شاهد، ميزان آسيب هاي اجتماعي دانش‌آموزان، نوع وابستگي و جنس نيز متغير هايي هستند كه به نوعي با مفروضات و يافته‌هاي مربوط به آثار فقدان پدر مربوط است و به نوبه خود بر كيفيت آموزشي تاثير مي گذارد.
ارقام جدول5-17 نشان می‌دهد، نسبت قبولی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد در شهریور ماه(تجدیدی در خردادماه) در مدارس تمام‌وقت، در اکثر موارد، کمتراز مدارس نیمه وقت می‌باشد. اما مقدارt محاسبه شده حاکی از عدم معنی داری این تفاوت در سطح خطای1. درصد می‌باشد.
مقایسه نسبت مردودی در مدارس تمام وقت و نیمه وقت شاهد
(سال تحصیلی 71-7.).
مانند شاخص‌قبولی در خردادماه و شهریورماه، کمقایسه شاخص‌مردودین اهد و غیر شاهد درمدارس تمام وقت نیمه وقت نیز حاکی از عدم تفاوت این مدارس در نسبتهای مذکور می‌باشد(جدول3).
جدول 3 مقایسه نسبت مردودی سال تحصیلی 71-7. در مدارس تمام وقت و نیمه وقت 
دوره
پایه
دانش‌آموزان
شاهد
مقدار
t
سطح
خطا
دانش‌آموزان
غیر شاهد
مقدار
t 
سطح
خطا
تمام وقت
نیمه وقت
تمام وقت
نیمه وقت
ابتدایی
کل
3%
4%
67/1
1./.
.1/.
.1/.
34/.
74/.
1
2
3
4
 
2%
1%
.8/.
17%
3%
2%
2%
.5/.
21/.
4%
45/.
53/.
71/.
58/.
.6/1
65/.
59/.
48/.
57/.
29/.
-
..1/.
...5/.
..1/.
..2/.
-
..2/.
..3/.
..2/.
..3/.
-56/.
6./1
64/.
99/.
-
58/.
11/.
52/.
32/.
راهنمایی
کل
12/.
9%
91/.
36/.
.3/.
.7/.
72/1
.9/.
1
2
3
1./.
11/.
.17
.7/
.58/.
15/.
75/.
24/1
12/.
46/.
22/.
91/.
.1/.
11/.
.15/.
.3/.
.13/.
.14/.
28/1
1/.
.9/.
2./.
92/.
93/.
ارقام جدول نشان می‌دهد، در اکثر موارد نسبت مردودین مدارس نیمه وقت در سال تحصیلی
71-7. بیش‌تر از مدارس تمام وقت می‌باشد. اما مقدار t محاسبه نشان می‌دهد که تفاوت مذکور(در سطح خطا 1. درصد) معنی دار نمی‌باشد. مقایسه نسبت قبولی در خرداد ماه، شهریور ماه نسبت مردودین مدارس تمام وقت و نیمه وقت حاکی از آنست که کیلفیت آموزشی مدارس تمام وقت بهتر از مدارس نیمه وقت می‌باشد. اما مقدار t نشان می‌دهد که تفاوت معنی دار نمی‌باشد. مقایسه کیفیت آموزشی مدارس تمام وقت و نیمه وقت براساس معدل مدرسه در طرح سنجش بنیه علمی حاکی از آنست که کیفیت آموزشی مدارس تمام وقت بهتر از مدارس نیمه وقت می‌باشد. بنابراین بر اساس نتایج حاصله می‌توان گفت: مدارس تمام وقت از کیفیت آموزشی بهتری نسبت به مدارس نیمه وقت برخوردار هستند. دانش‌آموزان غیر شاهد در شهریور ماه(تجدیدی در خرداد ماه) بیش‌تر خواهد بود.
نسبت مردودین مدرسه و نسبت دانش‌آموزان شاهد در مدرسه
در دوره راهنمایی، همبستگی نسبت مردودین شاهد و غیر شاهد مدرسه یا نسبت دانش‌آموزان شاهد مدرسه در سطح خطای 1. درصد نمی‌باشد.
در دوره ابتدایی، همبستگی مردودین شاهد با نسبت دانش‌آموزان شاهد مدرسه 28/.– است که در سطح خطای کمتر از ..1/. معنی دار باشد. بنابراین میتوان گفت، هر چه نسبت دانش‌آموزان شاهد مدرسه بیش‌تر باشد، نسبت مردودین مدرسه در مقطع ابتدایی کمتر است. اما مقدار همبستگی نسبت مردودین غیر شاهد با نسبت دانش‌آموزان شاهد مدرسه .6/. است که در سطح خطای 1. درصد معنی دار نمی‌باشد.
اگر بخواهیم در مورد رابطه نسبت دانش‌آموزان در مدارس شاهد و رابطه آن با کیفیت آموزشی نتیجه گییر کنیم، می‌توان گفت: در دوره راهنمایی نسبت دانش‌آموزان شاهد در کیفیت آموزشی مدرسه تأثیری ندارد و یا این‌که تأثیر آن بسیار محدود می‌باشد.
اما در دوره ابتدایی افزایش این نسبت تأثیری عمدتاً منفی در کیفیت آموزشی مدرسه دارد. این تأثیر در سال اول پنجم ابتدایی محسوستر می‌باشد.
جدول 4همبستگی مردودین مدرسه با زمان تأسیس و تبدیل آن به مدرسه شاهد
(ابتدایی و راهنمایی)
 
ابتدایی
راهنمایی
زمان تأسیس
زمان تبدیل
زمان تأسیس
زمان تبدیل
نسبت مردودین دانش‌آموزان شاهد
نسبت مردودیندانش‌آموزان غیر شاهد
5/.-(23/.)
12/.+(.3/.)
.5/.(21/.)
.2/.-(47/.)
.1/.-(44/.)
.1/.-(44/.)
.2/.-(43/.)
23/.-(.1/.)
تعداد موارد
227
223
11.
1.5
مقدار داخل پرانتز سطح خطای همبستگی است.
ارقام جدول نشان می‌دهد، دردوره ابتدایی و راهنمایی رابطه ای معنی دار میان نسبت مردودین دانش‌آموزان شاهد با زمان تأسیس و تبدیل به مدرسه شاهد وجود ندارد(در سطح خطای 1. درصد).
در دوره ابتدایی، همبستگی نسبت مردودین غیر شاهد تبدیل معنی دار نیست؛ همبستگی با زمان تأسیس در سطح خطای 3 درصد معنی دار می‌باشد. جهت را بطه مثبت و مقدار آن 12/. است. این امر حاکی از آنست کهردوره ابتدایی نسبت مردودین مدارس با سابقه تأسیس بیش‌تر، بیش‌تر می‌باشد. به‌عبارت دیگر مدارس ابتدایی با سابقه کمتر دارای نسبت مردودی غیر شاهد کمتری هستند.
در دوره راهنمایی همبستگی نسبت مردودین غیر شاهد با زمان تأسیس در سطح خطای 1. درصد معنی دار نیست؛ اما همبستگی آن با زمان تبدیل در سطح خطای .1/. معنی دار می‌باشد. جهت رابطه منفی و مقدار آن 22/. است. بر این اساس می‌توان گفت مدارس با سابقه بیش‌تر، دارای نسبت مردودین کمتری هستند و از این جهت با همبستگی نسبت قبولی در خرداد ماه و سال تبدل هم جهتی نشان می‌دهد.
مقایسه نسبت مردودین غیر شاهد در مدارس تبدیلی در سال‌های مختلف نشان می‌دهد، مدارس تبدیلی در سال 7. با میانگین نسبت مردودین .6/. بیش‌تر از مدارس تبدیل در سایر سال‌ها، 65 تا 69، دانش آموز غیر شاهد مردود داشته‌اند و از این جهت دارای تفاوت معنی داری، در سطح خطای 1 درصد، با مدارس تبدیل در سال‌های 65 تا 67 می‌باشند.
با اینحال، مقایسه سایر مدارس تبدیلی در سال‌های مختلف حاکی از آنست که میان نسبت قبولی مدارس تبدیلی سال‌های 65 تا 69 تفاوت معنی داری وجود ندارد. (در سطح خطای 1 درصد).
درمورد شاخصهای نسبت قبولی درخرداد و شهریور و نسبت مردودی می‌توان گفت مدارس تبدیلی در سال‌های مختلف در زمینه‌این شاخصها(به جز چند مورد تفاوتهای زیادی با یکدیگر ندارند و می‌توان گفت مدارس شاهد(ابتدایی و راهنمایی) تبدیلی در سال‌های مختلف از این جهت با هم تفاوت قابل توجهی ندارند.
در حالی که در شاخص‌های بدست آمده از طرح سنجش بنیه علمی، مدارس تبدیلی در سال‌های مختلف تفاوتهای قابل توجهی داشتند. مقایسه مدارس د رزمینه شاخصهای کیفیفت آموزشی، حاصله از طرح سنجش بنیه علمی نشان داد که مدارس تبدیلی در سال‌های 68و69 از کیفیت آموزشی بهتری در سال تحصیلی 71-7. بر خوردار بوده‌اند. در مقابل مدارس تبدیلی سال 66 و در مرتبه بعد سال 65 از لحاظ کیفیت آموزشی در سال تحصیلی مذکور در آخرین مرتبه قرار دارند.
علاوه بر این، بر خلاف تصور رایج که قدمت مدرسه را عامل مثبت در جهت ارتقاء سطح آموزشی می‌دانند، نتایج حاصله نشان داد، کیفیت آموزشی مدارس با قدمت کمتر(سال تبدیل) بهتر از کیفیت آموزشی مدارس با قدمت بیش‌تر می‌باشد.
بعد از این مرور کلی بر تأثیر جداگانه هریک از تجهیزات مدرسه بر کیفیت آموزشی، با توجه به این‌که این تجهیزات تأثیرات مشترکی بر کیفیت آموزشی دارند، در راستای مشخص‌کردن سهم تأثیر هریک از آن‌ها به بررسی رابطه مجموعه آن‌ها با کیفیت آموزشی می پردازیم.
برای ارزیابی سهم متغیرهای مورد بررسی ف از رویه رگرسیون چند متغیری استفاده می‌شود. متغیرهای وجود زمین ورزش، کتابخانه، نمازخانه، سالن اجتماعات، سالن غذا خوری، ابزار نمایش فیلم، آزمایشگاه، ابزار آزمایشگاه و کامپیوتر متغیرهایی هستند که دارای کد صفر و یک می‌باشند. از اینرو می‌توان با آن‌ها به‌عنوان متغیرهای تصنعی رفتار نمود و از آن‌ها در معادله رگرسیون چند متغیری استفاده کرد.  
فعالیت‌های فوق برنامه آموزشی و کیفیت آموزشی(نسبت قبولی و مردودی)
دوره ابتدایی
مقادیر F و سطح خطای آن در مقایسه نسبت قبولی و مردودی مدارسی که کلاس خصوصی تشکیل داده‌اند، در مدرسه به‌صورت عملی كلاس تشکیل داده‌اند و از معلمان خواسته‌اند که به درس دانش‌آموزان ضعیف توجه و اقدام خاصی انجا نداده‌اند، با مدارسی که چنین وضعی ندارند، در جدول 5 منعکس شده است.
جدول 5 نسبت قبولی و مردودی فعالیت فوق برنامه آموزشی(دوره ابتدایی)
(مقدار F و سطح خطا)
 
نسبت قبولی
شاهد
نسبت قبولی
غیر شاهد
نسبت مردودی
شاهد
نسبت مردودی
غیر شاهد
تشکیل کلاس
خصوصی
کلاس در مدرسه
توصیه به معلمان
عدم اقدام
95/.(33/.)
8./.(37/.)
.4/.(84/.)
..1/.(96/.)
7./1(19/.)
25/1(26/.)
..3/.(95/.)
28/.(59/.)
29/1(26/.)
..5/.(96/.)
.3/3(.8/.)
41/.(52/.)
2./.(65/.)
65/.(42/.)
15/.(69/.)
14/.(71/.)
مقدار داخل پرانتز سطح خطای همبستگی است.
ارقام جدول حاکی از انست در مدارس با فعالتهای فوق برنامه آموزشی متفاوت نسبت قبولی دانش‌آموزان شاهید و غیر شاهد و نسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد(به جز یک مورد) تفاوت معنی داری، در سطح خطای 1. درصد، با هم ندارند. از اینرو می‌توان نتیجه گرفت وضعیتهای مختلف مدارس از لحاظ تقویت علمی تأثیری در نسبت قبولی و مردودی دانش‌آموزان(شاهد و غیر شاهدی) ندارد. فقط نسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد است که درمدارسی که به معلمان برای توجه به درس توصیه می‌شود و مدارسی که توصیه نمی‌شود تفاوت معنی داری، در سطح خطای 1. درصد وجود دارد.  
دوره راهنمایی
مقادیر F و سطح خطای آن در مایسه نسبت قبولی و مردودی مدارسی که کلاس خصوصی تشکیل داده‌اند، درمدرسه به‌صورت علمی کلاس تشکیل داده‌اند، از معلمان خواسته اند، که به درس دانش‌آموزان ضعیف توجه شود و اقدام خاصی انجام نداده‌اند، مدارسی که چنین وضعی ندارد، در جدول منعکس شده است.
جدول6 نسبت‌قبولی و مردودی و فعالیت فوق‌برنامه آموزشی(دوره راهنمایی)
(مقدار F و سطح خطا)
نسبت قبولی شاهد
نسبت قبولی غیر شاهد
نسبت مردودی شاهد
نسبت مردودی غیر شاهد
 
تشکیل کلاس خصوصی
کلاس در مدرسه
توصیه به معلمان
عدم اقدام
...6/.(98/.)
27/.(6./.)
..1/.(97/.)
77/.(38/.)
28/.(59/.)
.8/.(77/.)
57/1(21/.)
.2/.(88/.)
56/.(45/.)
78/1(18/.)
87/4(.3/.)
3./.(58/.)
55/.(46/.)
33/1(3./.)
6./.(44/.)
17/.(67/.)
مقدار داخل پرانتز سطح خطای همبستگی است.
ارقام جدول حاکی ازآنست که در مدارس با فعالیت‌های فوق برنامه آموزشی متفاوت، نسبت قبولی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد و نسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد(به جز یک مورد) تفاوت معنی داری، در سطح خطای 1. درصد، با هم ندارند. از اینرو می‌توان نتیجه گرفت وضعیتهای مختلف مدارس از لحاظ تقویت بنیه علمی تأثیری در نسبت قبولی و مردودی دانش‌آموزان(شاهد و غیر شاهد) ندارد. فقط نسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد است که در مدارسی که به معلمان برای توجه به درس دانش‌آموزان ضعیف توصیه می‌شود و مدارسی که توصیه نمی‌شود، تفاوت معنی داری، در سطح خطای 1. درصد، وجود دارد. آموزان غیر شاهد رابطه ای معنی دار، در سطح خطای 1. درصد، با کیفیت آموزشی دارد. شیوع سایر ناهنجاریها دارای رابطه ای معنی دار با کیفیت اموزشی(معدل) نیستند. شیوع ناهنجاری گوشه گیری در دارس راهنمایی با افزایش کفیت آموزشی(معدل کل، معدل دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد) همراه می‌باشد. در توجیه اینامر می‌توان دلایلی را که قبلا مطرح شد، ارائه نمود، در واقع وجود همبستگی مذکور را می‌توان نتیجه گزارش بیش‌تر ناهنجاریها از سوی مدارسی دانست که از کیفیت آموزشی بالاتری برخوردار می‌باشند.
کیفیت آموزشی(نست قبولی و مردودی) و آسیبهای اجتماعی دانش‌آموزان- دوره ابتدایی
مقدار همبستگی(r) کیفیت اموزشی(نسبت قبولی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد در خرداد و نسبت مردودی) با میزان ناهنجاریهای دانش‌آموزان شاهد در جدول منعکس شده است.
جدول 6 همبستگی(r) کیفیت آموزشی(نسبت قبولی و مردودی) و میزان آسیب اجتماعی دانشآموزان شاهد(دوره ابتدایی)
 
نسبت قبولی
شاهد
نسبت قبولی
غیرشاهد
نسبت مردودی
شاهد
نسبت مردودی
غیرشاهد
غیبت مکرر
بی نظمی
سوء خلق و
ناسازگاری
گوشه گیری
تبادل عکس و نوار
دزدی مسايل جنسی
.2/.(36/.)
.7/.-(18/.)
.1/.(43/.)
.2/.(33/.)
.1/.-(4./.)
.2/.(34/.)
.7/.(14/.)
..2/.-.48/.)
.1/.-(43/.)
.4/.–(24/.)
.2/.-(36/.)
.2/.(34/.)
.4/.(23/.)
.2/.(36/.)
.7/.-(19/.)
.8/.-(15/.)
.1/.-(39/.)
11/.-(.4/.)
.2/.-(37/.)
.5/.-(19/.)
.2/.-(34/.)
.3/.(33/.)
.2/.(39/.)
13/.(.2/.)
12/.(.3/.)
.4/.-(26/.)
..7/.(45/.)
.3/.-(32/.)
ارقام داخل جدول سطح خطای مقدار همبستگی است.
ارقام جدول 6 حاکی از آنست:(1) شیوع ناهنجاریهای غیبت مکرر، بی نظمی، تبادل عکس و نوار مبتذل، دزدی و مسايل جنسی رابطه معنی داری، در سطح خطای 1. درصد، با نسبت قولی و مردودی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد ندارند.
(2) شیوع ناهنجاریهای سوء خلق و ناسازگاری و گوشه گیری با بعض از شاخص‌های کیفیت آموزشی(نست مردودین) دارای رابطه ای معنی دار، در سطح خطای 1. درصد، است. با افزایش میزان گوشه گیری دانش‌آموزان شاهدنسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد کاهش و نسبت مردودی دانش‌آموزان غیر شاهد می‌یابد. با افزایش میزان سوء خلق و ناسازگاری دانش‌آموزان شاهد نسبت مردودی دانش‌آموزان غیر شاهد افزایش می‌یابد.
توجیه همبستگی های فوق نظیر توجیه همبستگی شیوع ناهنجاریهای با معدل مدرسه می‌باشد. در واقع همبستگی های فوق همبستگی های مجازی است که از کیفیت آموزشی مدرسه و مدیریت آن تأثیر میپذیرد.
مقدار همبستگی(r) کیفیت آموزشی(نسبت قبولی و مردودی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد) با میزان ناهنجاریهای دانش‌آموزان غیر شاهد در جدول منعکس شده است.
جدول 7همبستگی(r) کیفیت آموزشی(نسبت قبولی و مردودی) و میزان آسیب اجتماعی دانش‌آموزان شاهد(دوره ابتدایی)
 
نسبت قبولی شاهد
نسبت قبولی غیر شاهد
نسبت مردودی شاهد
نسبت مردودی غیر شاهد
غیبت مکرر
بی نظمی
سوء خلق و ناسازگاری
گوشه گیری
تبادل عکس و نوار
دزدی
مسايل جنسی
.2/.(37/.)
.2/.-(33/.)
.2/.(37/.)
.1/.(42/.)
.1/.-(4./.)
.6/.-(17/.)
.3/.-(32/.)
.4/.-(25/.)
.6/.(16/.)
.5/.-(2./.)
.2/.(32/.)
..5/.(47/.)
.1/.(38/.)
..7/.(45/.)
.2/.-(36/.)
.4/.-(23/.)
.8/.-(.9/.)
.5/.-(2./.)
..7/.-(45/.)
.2/.-(37/.)
.2/.(35/.)
.3/.(31/.)
.8/.(1./.)
.8/.(.9/.)
15/.(.1/.)
.3/.-(28/.)
.2/.-(33/.)
.1/.(39/.)
ارقام داخل جدول سطح خطای مقدار همبستگی است.
ارقام جدول بالا حاکی از آنست:(1) شیوع ناهنجاریهای غیبت مکرر، بی نظمی، تبادل عکس و نوار مبتذل دزدی و مسايل جنسی درمیان دانش‌آموزان غیر شاهد رابطه معنی داری، در سطح خطای 1. درصد با نسبت قبولی و مردودی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد ندارند.
(2) شیوع ناهنجاریهای سوء خلق و ناسازگاری و گوشه گیری درمیان دانش‌آموزان غیر شاهد با شاخص‌نسبت مردودی دانش‌آموزان دارای رابطه ای معنی دار درسطح خطای 1. درصد، است. با افزایش میزان سوء خلق ناسازگاری نسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد کاهش و نسبت مردودی دانش‌آموزان غیر شاهد می‌یابد. با افزایش میزان گوشه گیری دانش امخوزان غیر شاهد نسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد افزایش می‌یابد.
دوره راهنمایی
مقدار همبستگی(r) کیفیت آموزشی(نسبت قبولی و مردودی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد) با میزان ناهنجاریهای دانش‌آموزان شاهد در جدول 8 منعکس شده است.

جدول 8 همبستگی(r) کیفیت آموزشی(نسبت قبولی و مردودی) و میزان آسیب اجتماعی دانش‌آموزان شاهد(دوره راهنمایی)
 
نسبت قبولی شاهد
نسبت قبولی غیر شاهد
نسبت مردودی شاهد
نسبت مردودی غیر شاهد
غیبت مکرر
بی نظمی
سوء خلق و ناسازگاری
گوشه گیری
تبادل عکس و نوار
دزدی
مسايل جنسی
18/.-(.2/.)
2./.-(.2/.)
.8/.-(18/.)
18/.(.3/.)
.8/.-(18/.)
.6/.-(24/.)
.2/.-(41/.)
.2/.-(38/.)
.4/.-(32/.)
.6/.(24/.)
.3/.(36/.)
.1/.-(43/.)
16/.-(.4/.)
.3/.(36/.)
25/.-(..5/.)
3./.(..1/.)
17/.(.3/.)
..4/.(48/.)
.5/.(28/.)
15/.(.5/.)
.3/.-(37/.)
.4/.(32/.)
.1/.(45/.)
.6/.-(25/.)
.1/.-(42/.)
..4/.-(48/.)
.5/.-(29/.)
..1/.-(49/.)
ارقام داخل جدول سطح خطای مقدار همبستگی است.
ارقام جدول حاکی از آنست:(1) شیوع ناهنجاریهای مسايل جنسی و تبادل عکس و نوار مبتذل، درمیان دانش‌آموزان شاهد رابطه معنی داری، درسطح خطای 1. درصد، با شاخصهای کیفیت آموزشی(نسبت قبولی و مردودی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد) ندارند.
(2) شیوع ناهنجاریهای غیبت مکرر، بی نظمی، سوء خلق و ناسازگاری نسبت قبولی و مردودی دان آموزان غیر شاهد دارای رابطه ای معنی دار، در سطح خطای 1. درصد، نیست. اما با نسبت قبولی و مردودی دانش‌آموزان شاهد دارای رابطه‌ی معنی دار می‌باشد(در سطح خطای 1. درصد).
(3) با افزایش غیبت مکرر دانش‌آموزان شاهد نسبت قبولی دانش‌آموزان شاهد درخرداد ماه کاهش و نسبت مردودی دانش آمزان شاهد افزایش می‌یابد.
(4) با افزایش بینظمی دانش‌آموزان شاهدنسبت قبولی دانش‌آموزان شاهد در خرداد ماه کاهش و نسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد افزاشی می‌یابد.
(5) با افزایش میزان ناسازگاری دانش‌آموزان شاهد نسبت قبولی دانش‌آموزان شاهد درخرداد ماه کاهش و نسبت مردو دی آن‌ها افزایش می‌یابد.
(6) شیوع ناهنجاری گوشه گیری و انزوار با نسبت قبولی دانش‌آموزان شاهد رابطه ای معنی دار در سطح خطای 1. درصد دارد. اما با سایر شاخصهای رابطه ای معنی دار ندارد. با افزایش میزان گوشه گیری نسبت قبولی دانش‌آموزان شاهد افزایش می‌یابد.
(7) شیوع ناهنجاری دزدی با نسبت قبولی دانش‌آموزان غیر شاهد و نسبت مردودی دانش‌آموزان شاهد رابطه ای معنی دار، در سطح خطای 1. درصد دارد، افزایش میزان دزدی دانش‌آموزان شاهد نسبت قبولی دانش‌آموزان غیر شاهد کاهش و نسبت مردودی انش آموزان شاهد افزایش می‌یابد.
مقدار همبستگی(r) کیفیت آموزشی(نسبت قبولی و مردودی دانش‌آموزان شاهد و غیر شاهد) با میزان ناهنجاریهای دانش‌آموزان غیر شاهد در جدول8 منعکس شده است.


[1]- طرح نيمه متمر كز و پراكنده، ستاد اجراي و بر نامه ريزي فرهنگي شاهد ( ستاد شاهد ) 
[2] - گزارش اداره كل مدارس شاهد و نمونه شماره 2796/356 تار يخ 15/4/70
[3] - اين تحقيق توسط آقاي احمد رضايي و با همكاري آقاي جواد محمدپور قاضي و خانم مريم نهاوندي در بهار سال 71 انجام شده است
[4] -Stetler
[5] -Satheriand
[6] - Dutsch
[7] - Browns
[8] - نجاريان، بهمن، مكوندي، بهنام وليامي، فاطمه ؛ آثار فقدان پدر : مروري بر يافته هاي پژوهشي
[9] - Chapman
[10] - Oshman
[11] - Dostal
[12] - Manosewits
 -[13]   همان منبع، ص 5
[14]- همان منبع، ص 7و8
[15] -در ايران و ساير كشور هاي جهان، ص 4.
[16] -Fry
[17] -Scher
[18]-Roy
[19] -Fugua
[20] - همان منبع ص 10
[21]- نجاريان،بهمن  ؛ پور عوض،معصومه ؛ بررسي ميزان شيوع اختلالات رواني – رفتاري در دانش آموزان شاهد و غير شاهد مدارس ايتدايي شاهد اهواز ( از ديدگاه معلمين  اين مدارس، با حمايت واحد فرهنگي بنياد شهيد انقلاب اهواز ؛ پايز 1370)
[22] -Barclay
[23] - Stilwell
[24] -Damon
[25] -Blanchard
[26] -Biller
[27] - نجارياتن، بهمن، مكوندي، بهنام وليامي، فاطمه ؛ آثار فقدان پدر : مروري بر يافته هاي پژوهشي در ايران و ساير كشور هاي جهان، ص 12
[28] -Shinn
[29] -Beck
[30] - همان منبع، ص 14
[31] -همان منبع، ص 15
[32] -Sarason
[33] - همان منبع، ص 16
[34] - همان منبع ص 18
[35] -  در مورد تاثير فقدان پدر بر رفتار كودك تدوينهاي متعددي انجام شده است . از جمله : بيانگرد، اسماعيل، بهمني، بهمن ؛ محروميت از پدر و. رابطه مادر كودك ؛ مركز مشاوره شاهد، اداره پيشگيري و آموزش بهداشت رواني – تر بيتي
[36] در این زمینه جزوه زیر توسط مرکز مشاوره پرورشی شاهد استان خوزستان تهیه شده است که فابل استفاده می‌باشد.
لیا می، فاطمه ؛ افت تحصیلی دانش آموزان ؛ واحد پِِژوهش مرکز مشاوره پرورشی شاهد استان خوزستان .
[37] نمونه پرسشنامه ضمیمه می باشد .
[38] برای اطلاع بیشتر به گزارش بررسی مقدماتی مدارس شاهد تهران مراجعه شود . معاونت طرح و برنامه بنیاد شهید؛ 1370 . 
 .[39] نمونه دستورالعمل پر کردن  پرسشنامه ضمیمه می باشد .
 
 عكس برگزيده
- صفحه اول - كلام شهدا - ويژه نامه ها - كودك و نوجوان - اشعار - داستان - تئاتر - سينما - آثار چند رسانه اي - بانك سوژه - كتابخانه - عكس و تصوير - مقالات - فيلم - صوت - آمار بازديدها - نقشه سايت
info@navideshahed.com